جنگل دیزمار کجاست؟ همه چیز در مورد جنگل دیزمار، مسیر و دسترسی
جنگل دیزمار یکی از زیباترین و بکرترین جاهای دیدنی ایران در آذربایجان شرقی، با پوشش گیاهی گوناگون، حیات وحش متنوع و جاذبه های طبیعی اطرافش، مقصدی ایده آل برای گردشگران است و هر ساله گردشگران زیادی را به خود جذب می کند.
این منطقه حفاظت شده در شمال غربی کشور، مساحتی بیش از 60 هزار هکتار دارد و دارای آب و هوایی متغیر، از تابستان های گرم تا زمستان های برفی است و با کمپینگ یا اقامت در شهرهای نزدیک قابل دسترسی است. مسیرهای سخت و صعب العبور این جنگل، توجه علاقه مندان به طبیعت گردی در مکان های سخت و پر پیچ و خم طبیعی را به سمت خود جذب می کند.
جنگل دیزمار کجاست؟
جنگل دیزمار یکی از بکرترین جاذبه های طبیعی در استان آذربایجان شرقی است که در منطقه ای کوهستانی و جنگلی در شمال شهرستان های ورزقان، جلفا و خدا آفرین واقع شده است. این جنگل بخشی از منطقه حفاظت شده ارسباران (قره داغ) است که به دلیل طبیعت دست نخورده و تنوع زیستی بالا، از ذخیره گاه های زیست کره جهان محسوب می شوند و اهمیت جهانی دارند.
جنگل دیزمار، به دلیل نزدیکی به ورزقان، با نام جنگل ورزقان هم شناخته می شود و از بهترین جاذبه های دیدنی این منطقه است. این جنگل با منظره های طبیعی بکر، گونه های متنوع گیاهی و جانوری، آب و هوای معتدل و چشمه های فراوان طبیعی، توجه بسیاری از گردشگران را به خود جلب کرده است. اطراف این منطقه منابع طبیعی مهم مانند منطقه حفاظت شده کیامکی، منطقه حفاظت شده ارسباران و پارک ملی زاگاتا در ایران، جمهوری آذربایجان و ارمنستان را در خود جای داده است.
با این که بخش هایی از جنگل، صعب العبور است و نیاز به تجهیزات حرفه ای و کوهنوردی دارد، اما قسمت های زیادی از آن قابل دسترس است و می توانید در آن از جنگل نوردی، پیک نیک و عکاسی در طبیعت لذت ببرید.
مسیر دسترسی به جنگل دیزمار
جنگل دیزمار در محدوده سه شهرستان مختلف قرار دارد و اطراف آن را روستاهای مختلفی پوشانده اند. دسترسی به جنگل دیزمار از جاده ای محلی در امتداد مرز ایران و جمهوری آذربایجان صورت می گیرد. این جاده از جوار روستاهای مختلفی مانند خمارلو، جانانلو و لاریجان می گذرد. برای بازدید از جنگل دیزمار با توجه به محل سکونت خود نزدیک ترین مسیر به شمال استان آذربایجان شرقی را انتخاب کنید و خود را به شهر کلیبر برسانید.
کلیبر در فاصله تقریبی 70 کیلومتری از جنوب جنگل دیزمار قرار دارد. جاده کلیبر به جانانلو در شمال کلیبر و جاده روستای ملوک در شرق این شهر، به سمت جنگل دیزمار می روند؛ اما نخستین مسیر در حدود 15 کیلومتر کوتاه تر است. در مسیر شرقی با عبور از روستاهای «ملوک»، «میاندرق»، «مولان» و «بسطاملو» به دوراهی می رسید. مسیر سمت چپ با عبور از پلیس راه خداآفرین جلفا و روستاهای «صفرلو» و «خمارلو»، به جنگل دیزمار می رسد.
در مسیر جاده شمالی کلیبر به جانانلو نیز با عبور از جاده ای زیبا و پر پیچ و خم به روستای جانانلو خواهید رسید. در شرق این روستا جاده «پیرهادیان» قرار دارد که با عبور از روستاهای «لاریجان علیا» و «لاریجان سفلی»، به جاده جنگل دیزمار وصل می شود. در جنگل دیزمار بخش های صعب العبوری وجود دارد که برای طی کردن آن باید تجهیزات حرفه ای جنگل نوردی داشته باشید.
تاریخچه جنگل دیزمار
جنگل دیزمار یکی از قدیمی ترین عرصه های جنگلی در محدوده ارسباران و در مجاورت جنگل های هیرکانی است. با وجود زیبایی های طبیعی و اکوسیستم غنی این جنگل، به دلیل تغیرات اقلیمی، شکار بی رویه و قطع درختان در معرض تهدیدات جدی قرار گرفته است. در گذشته، منطقه دیزمار با نام «دزمار» شناخته می شد و بزرگ ترین منطقه قره داغ محسوب می شد. آثار به جا مانده از دوران اورارتوها، اصحاب راس، قوم آس و مادها اهمیت تاریخی این منطقه را نشان می دهد.
دهات و قصبات آباد محال باستانی دیزمار، بعد از گذشت زمان، به شهرستان های مرند، جلفا، ورزقان، شبستر، خدا آفرین و تبریز ملحق شدند. با توجه به اهمیت زیستی و اکولوژیکی این منطقه، در تاریخ 13 مهر 1390 هجری شمسی، شورای عالی محیط زیست با تصویب مصوبه شمار 349، منطقه دیزمار را به وسعت 68/602 هکتار به عنوان منطقه حفاظت شده به مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست ایران افزود.
در سال 2023 میلادی، ایران درخواست ثبت جهانی جنگل دیزمار را به سازمان یونسکو ارسال کرد. این درخواست برای الحاق جنگل دیزمار به جنگل های هیرکانی ایران صورت گرفت؛ اما در نشست چهل و پنجم یونسکو در ریاض، به دلیل نیاز به جمع آوری و ارسال اطلاعات بیشتر در مورد تاثیر اقلیمی و جهانی این جنگل، درخواست جمهوری اسلامی ایران به نتیجه مطلوب نرسید. در همین راستا یونسکو پیشنهاد کرد که در نشست های آتی، ایران باید این درخواست را به صورت مشترک با جنگل های ارسباران مطرح کند.
مطلب مشابه: معرفی زیباترین جنگل های ایران + ۲۲ جنگل شگفت انگیز با عکس
آب و هوای جنگل دیزمار
آب و هوای جنگل دیزمار به دلیل موقعیت کوهستانی و نزدیکی به رود ارس، ترکیبی از اقلیم معتدل و سرد است که در فصل های مختلف تغییر می کند. تابستان ها هوا گرم و خشک با دمایی بین 25 تا 35 درجه سانتی گراد است، اما نسیم خنک کوهستانی و سایه درختان، گرما را قابل تحمل می کند. این فصل برای پیاده روی و لذت بردن از طبیعت سرسبز مناسب است، اما باید مراقب آفتاب شدید باشید.
هوا در زمستان سرد و مرطوب است و دما گاهی به زیر صفر می رسد؛ بارش برف، جنگل را به منظره ای سفید و زیبا تبدیل می کند که برای عکاسی بسیار مناسب است. جنگل دیزمار در تبریز، برای کسانی که به طبیعت و تاریخ علاقه مند هستند مقصد فوق العاده ای محسوب می شود که کمتر شناخته شده اما بسیار ارزشمند است.
پوشش گیاهی و جانوری جنگل دیزمار
جنگل دیزمار پوشش گیاهی بسیار متنوعی دارد و شامل 849 گونه می شود که 76 گونه آن بومی منطقه اند. درخت هایی مانند افرا، بلوط، زالزالک، بادام وحشی، نسترن وحشی و ممرز، چشم انداز بسیار زیبا و خیره کننده ای در این جنگل ایجاد کرده اند. در فصل بهار، گل های وحشی مانند بابونه و شقایق همراه با گیاهان دارویی مانند آویشن، بومادران و گل گاو زبان در دامنه ها می رویند و عطر بسیار دلنشینی به هوا می دهند.
تنوع توپوگرافی، از کوهپایه های مرتفع تا تپه های کم ارتفاع، اهمیت پوشش گیاهی این منطقه را چندین برابر کرده است. در بخش جانوری، جنگل دیزمار خانه 320 گونه حیوان است که شامل پستاندارانی مانند خرس قهوه ای، شغال، گوزن مینیاتوری، پلنگ، بز وحشی، گربه وحشی، گرگ، روباه، گراز و انواع پرنده های شکاری و غیر شکاری می شود.
خزندگان مانند مار و سمندر و حشرات مختلف نیز ارزش این اکوسیستم را بیشتر می کنند. این تنوع، جنگل دیزمار را به مقصدی بی نظیر برای زیست شناسان، عکاسان حیات وحش و طبیعت گردان تبدیل کرده است، البته به دلیل حضور حیوانات وحشی مانند خرس و پلنگ، احتیاط بیشتری لازم است.
آیا جنگل دیزمار خطرناک است؟
طبیعت خطرات خود را دارد. در این جنگل گونه های جانوری خطرناک و وحشی وجود دارد. نمی توان گفت طرف شدن با یک گرگ یا خرس بی خطر است اما بسیاری از کوهنوردان و گردشگران با تجهیزات ایمنی کمپ های مختلفی در دیزمار دارند. البته بسیاری از مناطق این جنگل به راحتی در دسترس هستند و امکان عکاسی در دل طبیعت و پیک نیک در آن ها وجود دارد. اما مناطق مرتفع آن برای افراد عادی غیر قابل دسترس و خطرناک است.
اهمیت محیط زیستی جنگل دیزمار
هم جواری جنگل دیزمار با مناطق حفاظت شده در ایران و کشورهای همسایه و وجود اکوسیستم حائز اهمیت، آن را در دسته زیستگاه های ارزشمند زمین قرار می دهد. این منطقه در سال 1390 به عنوان منطقه حفاظت شده ثبت شد و تلاش هایی برای ثبت آن در فهرست میراث جهانی جنگل های هیرکانی در جریان است، که نشان دهنده ارزش بین المللی آن است.
وجود 849 گونه گیاهی و 320 گونه جانوری، آن را به یکی از ارزشمندترین اکوسیستم های ایران تبدیل کرده و رود ارس به عنوان منبع آب، این تنوع را بیشتر می کند. حفاظت از دیزمار نه تنها برای اکوسیستم ایران، بلکه برای اتصال زیستگاه های منطقه ای با کشورهای همسایه مانند ارمنستان و جمهوری آذربایجان حیاتی است.
این جنگل با پارک ملی زاگاتای در ارمنستان و مناطق حفاظت شده قره داغ در آذربایجان هم مرز است و به عنوان کریدور زیستی، مهاجرت گونه ها را تسهیل می کند. تخریب های انسانی مثل قطع درختان و شکار غیر مجاز در گذشته تهدیداتی برای آن بوده، اما حالا با نظارت محیط بانان، وضعیت بهتری دارد.
بهترین زمان بازدید از جنگل دیزمار
بهترین زمان برای بازدید از جنگل دیزمار، فصل های بهار و تابستان است که دمای معتدل و شرایط مناسب برای انجام فعالیت های خارج از منزل فراهم می شود. همچنین، پوشش گیاهی جنگل در این زمان ها به اوج زیبایی خود می رسد و مناظر طبیعی زیبا و حتی شگفت انگیزی را به نمایش می گذارد.
با سفر در این فصول ضمن برخورداری از هوای مطلوب، فرصت های مناسبی برای انجام تفریحاتی مانند پیاده روی، عکاسی و گشت زنی در مناطق بکر و دست نخورده جنگل پیدا می کنید. یکی از ویژگی های منحصر به فرد اقلیمی جنگل دیزمار، وجود مه دائمی در بیشتر ساعات روز است. در فصل های پاییز و زمستان، حجم مه افزایش می یابد و دید در فواصل کوتاه محدود می شود.
با این که در بهار و تابستان، مه کمتر می شود. اما در نخستین ساعات روز و نزدیک غروب همچنان در این منطقه به چشم می خورد. با توجه به ارتفاعات منطقه که از 256 متر در کنار رود ارس تا 2/896 متر در قله های کیامکی متغیر است، میانگین دمای سالانه حدود 15 درجه سانتی گراد است.
در تابستان، دما خنک و معتدل است، در حالی که زمستان ها سرد و برفی می باشد. میانگین بارش سالانه در این منطقه حدود 600 میلی متر است. برای کسانی که قصد بازدید از این جنگل را دارند، توصیه می شود که همیشه آمادگی لازم برای مواجهه با تغییرات ناگهانی هوا را داشته باشند؛ مخصوصا در فصل تابستان، به همراه داشتن لباس گرم و تجهیزات ضروری مانند چراغ قوه، نقشه و قطب نما می تواند موثر باشد. همچنین، قبل از سفر در صورت امکان وضعیت آب و هوای منطقه را بررسی کرده و از شرایط جوی جنگل و اطراف آن باخبر شوید.
اقامت و کمپینگ در جنگل دیزمار
در جنگل دیزمار امکانات اقامتی رسمی وجود ندارد، چون منطقه ای حفاظت شده و بکر است، اما کمپینگ یکی از بهترین راه ها برای تجربه طبیعت آن است. نقاط امن برای برپایی چادر معمولا نزدیک جاده های محیط بانی یا دره های کم شیب اند که از باد و حیوانات وحشی در امان اند.
برای کمپینگ، چادر ضد آب، چراغ قوه، کیسه خواب، زیر انداز، پاور بانک و وسایل گرمایشی ضروری اند، چون شب ها حتی در تابستان سرد می شود. اگر کمپینگ برایتان مناسب نیست، اقامتگاه های بوم گردی در ورزقان (50 کیلومتر) یا کلیبر (70 کیلومتر) گزینه های مناسبی اند که امکاناتی مانند تخت، حمام و غذای محلی دارند. برخی از روستاهای نزدیک مانند جانانلو هم خانه های محلی برای اجاره ارائه می دهند.
رعایت قوانین منطقه حفاظت شده مانند جمع آوری زباله، عدم روشن کردن آتش در نقاط غیر مجاز و حفظ سکوت برای جلوگیری از مزاحمت حیوانات، از مهم ترین نکات است. کمپینگ در دیزمار تجربه ای جذاب از زندگی در دل طبیعت را به شما خواهد داد که با منظره ستاره ها و صدای جیرجیرک ها در شب تکمیل می شود.
مطلب مشابه: جنگل ابری شاهرود؛ بهترین زمان سفر و عکس گرفتن در این جنگل زیبا
جاهای دیدنی اطراف جنگل دیزمار
در اطراف جنگل دیزمار، جاذبه های طبیعی متعددی وجود دارد که هر کدام زیبایی و جذابیت خاص خود را دارند. هر کدام از این مکان ها تجربه ای بی نظیر از طبیعت و تاریخ را به بازدیدکنندگان ارائه می دهند و می توانند سفر را متنوع تر کنند. این جاذبه ها از آبشار و چشمه گرفته تا قلعه و پل، هر کدام ویژگی خاص خود را دارند. در ادامه، این جاذبه ها را معرفی می کنیم.
قلعه بابک
قلعه بابک، در نزدیکی شهر کلیبر در استان آذربایجان شرقی و بر فراز کوهی بلند واقع شده است. قدمت این قلعه تاریخی به دوران ساسانیان برمی گردد و به عنوان مقر بابک خرمدین، رهبر جنبش خرمدینان، در مبارزه با خلفای عباسی به مدت 20 سال مورد استفاده قرار گرفته است. دسترسی به قلعه بابک از طریق شهر کلیبر امکان پذیر است که در 14 کیلومتری این دژ قرار دارد.
مسیر دسترسی شامل جاده ای آسفالت تا پای کوه و سپس یک مسیر پیاده روی نسبتا دشوار است که به آمادگی جسمانی مناسب نیاز دارد. بازدید از قلعه بابک به ویژه برای علاقه مندان به تاریخ و طبیعت گردی بسیار جذاب است. این قلعه ضمن داشتن اهمیت تاریخی، به دلیل قرار گرفتن در منطقه ارسباران، مناظر طبیعی بکر و چشم نوازی را به گردشگران ارائه می دهد.
بهترین زمان برای بازدید از قلعه بابک، فصول بهار و تابستان است که شرایط آب و هوایی مساعدتر بوده و طبیعت منطقه در زیباترین حالت خود قرار دارد. همچنین، هر ساله در 15 تیر ماه، به مناسبت سالروز تولد بابک خرمدین، مراسمی در این مکان برگزار می شود که می تواند تجربه ای فرهنگی برای گردشگران باشد.
آبشار دیزمار
این آبشار 15 متری در جنگل دیزمار واقع شده است و با جریان آب خود از بین صخره ها، منظره ای دیدنی ایجاد می کند. صدای آب و خنکی اطراف آبشار دیزمار، آن را به مکانی ایده آل برای استراحت، تفریح و عکاسی تبدیل کرده است. دسترسی به این آبشار با کمی پیاده روی از مسیرهای جنگلی ممکن است.
غار دیزمار
غار دیزمار، غاری با دهانه کوچک و عمق زیاد در داخل جنگل است که جذابیت زیادی برای افراد ماجراجو دارد. داخل غار تاریک و مرطوب است و نیاز به چراغ قوه و تجهیزات غارنوردی دارد. طبیعت اطراف غار هم برای کمپینگ ایده آل است.
دریاچه سد قیزقلعه سی
این دریاچه در مرز ایران و جمهوری آذربایجان، بر روی رودخانه ارس و در نزدیکی شهرستان خداآفرین قرار دارد. عملیات ساخت این سد در سال 1385 شمسی شروع شد و در 30 اردیبهشت 1403 با حضور روسای جمهوری ایران و آذربایجان به بهره برداری رسید. این سد خاکی با هسته رسی، ارتفاعی معادل 37 متر و طول تاج 834 متر دارد.
حجم مخزن سد قیز قلعه سی 62 میلیون متر مکعب است که امکان آبیاری حدود 74 هزار هکتار از اراضی کشاورزی در استان های آذربایجان شرقی و اردبیل را فراهم می کند. این سد علاوه بر تامین آب کشاورزی، دارای دو واحد نیروگاهی با ظرفیت تولید 40 مگاوات برق است که سالیانه 270 گیگاوات ساعت انرژی تولید می کند. ضمن این که دریاچه ایجاد شده پشت این سد، با مناظر طبیعی زیبا، به یکی از جاهای دیدنی منطقه تبدیل شده است.
قره داغ (منطقه حفاظت شده ارسباران)
منطقه حفاظت شده ارسباران که با نام قره داغ نیز شناخته می شود، در شمال استان آذربایجان شرقی قرار دارد و به عنوان یکی از گنجینه های طبیعی ایران به شمار می رود. این منطقه با مساحتی حدود 80 هزار هکتار، بخشی از جنگل های هیرکانی ایران را در بر می گیرد و به عنوان ذخیره گاه زیست کره در یونسکو ثبت شده است.
ارسباران به دلیل تنوع زیستی بالا، به «موزه حیات وحش ایران» شهرت دارد. این منطقه زیستگاه گونه های متنوعی از گیاهان و جانوران است که برخی از آن ها بومی و در معرض خطر انقراض هستند. برای دسترسی به ارسباران، می توانید از شهر کلیبر که در فاصله 46 کیلومتری این منطقه قرار دارد، استفاده کنید. این منطقه با مناظر بکر و طبیعت دست نخورده، مقصدی عالی برای گردشگران به خصوص علاقه مندان به حیات وحش است.
پل های تاریخی خدا آفرین
پل های تاریخی خداآفرین، دو سازه باستانی دیدنی هستند که بر روی رود ارس، در مرز ایران و جمهوری آذربایجان واقع شده اند. این پل ها که در فاصله حدود 800 متری از یکدیگر قرار دارند، در تنگ ترین منطقه رود ارس ساخته شده اند و از نظر مهندسی و معماری با یکدیگر تفاوت های چشمگیری دارند.
پل اول، معروف به پل بزرگ خداآفرین، با طول تقریبی 160 متر و 15 دهانه با ابعاد نابرابر، از سنگ های قلوه و لاشه در پایه ها و آجر در تاق ها ساخته شده است. این پل به دوره های اولیه پس از اسلام تعلق دارد.
پل دوم، معروف به پل کوچک خداآفرین، با طول حدود 120 متر و 10 دهانه، از سنگ تراشیده با ملات گچ و آهک ساخته شده و به دوره صفویه تعلق دارد. این پل ها در طول تاریخ با رویدادهای مهمی مانند عبور اعراب به قفقاز و جنگ های ایران و روس در دوره قاجار پیوند خورده اند.
چشمه های آب معدنی دیزمار
چشمه هایی با آب گرم و خواص درمانی در نزدیکی جنگل قرار دارند که محلی ها از آن برای درمان بیماری های پوستی استفاده می کنند. این چشمه ها در دامنه کوه ها جاری اند و فضای مناسبی برای استراحت دارند. برای رفتن به این چشمه ها بهتر است از راهنما کمک بگیرید تا مسیر را گم نکنید.
دریاچه سد خدا آفرین
دریاچه سد خداآفرین در استان آذربایجان شرقی، شهرستان خداآفرین، در نزدیکی جاده خمارلو-جلفا و در 13 کیلومتری خمارلو واقع شده است. این سد مخزنی با هدف ذخیره سازی آب، کنترل سیلاب های رودخانه ارس و آبیاری 80 هزار هکتار از اراضی کشاورزی پایین دست ساخته شده است. عملیات ساخت سد در سال 1379 شمسی آغاز و در تاریخ 15 آذر 1387 به پایان رسید.
این سد از نوع سنگ ریزه ای با هسته رسی، دارای ارتفاع 61 متر و طول تاج 390 متر است. حجم مخزن سد حدود 1/612 میلیارد متر مکعب برآورد شده است. دریاچه سد خداآفرین به عنوان یکی از جاذبه های طبیعی منطقه، با مناظر زیبا و امکانات تفریحی مناسب، مقصد خوبی برای گردشگران است.
نکات مهم قبل از رفتن به جنگل دیزمار
جنگل دیزمار منطقه ای بکر و دور از امکانات شهری است و شرایط طبیعی و حیات وحش آن می توان چالش انگیز باشد. به همین دلیل سفر به این جنگل نیاز به آمادگی دارد. توجه به برخی نکات به شما کمک می کنند تا سفری ایمن و لذت بخش داشته باشید و از آسیب به طبیعت جلوگیری کنید. در ادامه به مهم ترین نکات اشاره خواهیم کرد:
- از مسیرهای مشخص و جاده های محیط بانی خارج نشوید تا گم نشوید یا با حیوانات وحشی مانند خرس مواجه نشوید.
- آب و هوای منطقه را چک کنید و لباس مناسب ببرید (لباس گرم برای شب و لباس سبک و ضد آفتاب برای روز).
- با گروه یا راهنمای محلی بروید، چون برخی مناطق صعب العبور و ناشناخته اند.
- آب و غذای کافی (حداقل برای 2 روز) ببرید، چون امکانات محلی مانند مغازه وجود ندارد.
- تجهیزات ایمنی مانند جعبه کمک های اولیه، چاقوی چند کاره، قطب نما و نقشه آنلاین همراه داشته باشید، چون آنتن دهی موبایل ضعیف است.
- کفش مناسب پیاده روی و باتوم کوهنوردی برای مسیرهای ناهموار همراه داشته باشید.
- کیسه زباله همراه تان ببرید، زباله های خود را جمع کنید و به طبیعت آسیب نزنید.
سخن پایانی
جنگل دیزمار در آذربایجان شرقی، با طبیعت بکر، پوشش گیاهی متنوع مانند بلوط و افرا و حیات وحش مانند خرس و پلنگ، مقصد بی نظیری برای طبیعت گردی است. از مرکز استان با چند ساعت رانندگی به آن می رسید و می توانید در آن کمپ بزنید یا در اقامتگاه های ورزقان و کلیبر بمانید. بهار و پاییز بهترین فصول برای سفر به این منطقه است و در این زمان آب و هوای معتدلی دارد. با رعایت نکات ایمنی و زیست محیطی، تجربه ای به یاد ماندنی از دیزمار خواهید داشت. پس اگر به دنبال فرصتی برای دور شدن از شلوغی شهر و استراحت در یک مکان آرامش بخش هستید می توانید این مکان را انتخاب کنید.
