دیابت پنهان چیست؟؛ تفاوت پیش‌دیابت با دیابت تشخیص‌داده‌نشده؛ علائم احتمالی و آزمایش‌های لازم

پیش‌دیابت چه تفاوتی با دیابت نوع دو و قند خون موقتاً بالا دارد؟

دیابت نوع دو همیشه با علائم شدید و ناگهانی آغاز نمی‌شود. در بسیاری از افراد، قند خون به‌آرامی و طی ماه‌ها یا سال‌ها افزایش پیدا می‌کند. ممکن است فرد فقط کمی بیشتر از گذشته تشنه شود، شب‌ها برای ادرار از خواب بیدار شود، خستگی مداومی داشته باشد یا تغییرات بینایی را به کار زیاد با تلفن همراه و رایانه نسبت دهد.

به همین دلیل اصطلاح «دیابت پنهان» میان مردم رایج شده است. این اصطلاح معمولاً برای توصیف پیش‌دیابت یا دیابت نوع دویی به کار می‌رود که هنوز تشخیص داده نشده است. ممکن است فرد قند خون بالایی داشته باشد، اما علائم او بسیار خفیف باشند یا اصلاً نشانه قابل تشخیصی احساس نکند.

دیابت پنهان نام رسمی یک نوع جداگانه از دیابت نیست. از نظر پزشکی باید میان پیش‌دیابت، دیابت نوع یک، دیابت نوع دو، دیابت بارداری و سایر انواع بیماری تفاوت گذاشت. تشخیص هرکدام نیز با آزمایش خون و ارزیابی پزشک انجام می‌شود؛ نه براساس احساس فرد یا یک بار اندازه‌گیری با دستگاه خانگی.

پیش‌دیابت به وضعیتی گفته می‌شود که قند خون از محدوده طبیعی بالاتر است، اما هنوز به معیار تشخیص دیابت نوع دو نرسیده است. این وضعیت را نباید بی‌اهمیت دانست؛ زیرا خطر ابتلا به دیابت نوع دو و مشکلات قلبی‌عروقی را افزایش می‌دهد. بااین‌حال، اصلاح شیوه زندگی و در برخی افراد درمان دارویی می‌تواند پیشرفت بیماری را به تأخیر بیندازد یا از آن جلوگیری کند.

در این مقاله از تاپ‌ناز بررسی می‌کنیم دیابت پنهان چیست، قند خون بالا چه نشانه‌هایی دارد و چه کسانی باید حتی بدون علامت آزمایش بدهند. همچنین با محدوده‌های قند ناشتا، آزمایش HbA1c، تست تحمل گلوکز، روش‌های کاهش خطر و علائم اورژانسی دیابت آشنا می‌شویم.

دیابت پنهان یعنی چه؟

اصطلاح دیابت پنهان می‌تواند به دو وضعیت متفاوت اشاره کند:

پیش‌دیابت

در پیش‌دیابت، قند خون بالاتر از حد طبیعی است، اما هنوز در محدوده تشخیصی دیابت قرار ندارد. بیشتر افراد مبتلا به پیش‌دیابت علامت مشخصی ندارند و تنها با آزمایش متوجه وضعیت خود می‌شوند.

پیش‌دیابت به معنای ابتلای قطعی به دیابت در آینده نیست. این نتیجه یک هشدار جدی است که نشان می‌دهد تنظیم قند خون بدن دچار اختلال شده و برای جلوگیری از پیشرفت آن باید اقدام کرد.

دیابت نوع دوی تشخیص‌داده‌نشده

دیابت نوع دو می‌تواند برای مدت طولانی بدون علائم واضح باقی بماند. در این مدت قند خون ممکن است به عروق، اعصاب، کلیه‌ها و چشم‌ها آسیب بزند. برخی افراد زمانی متوجه بیماری می‌شوند که برای مشکل دیگری آزمایش داده‌اند یا علائمی مانند تاری دید، عفونت‌های مکرر و دیر خوب شدن زخم‌ها ایجاد شده است.

علائم دیابت نوع دو معمولاً نسبت به دیابت نوع یک آهسته‌تر شکل می‌گیرند و ممکن است آن‌قدر خفیف باشند که فرد متوجه آن‌ها نشود. سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید می‌کند که دیابت نوع دو ممکن است چند سال پس از شروع و حتی زمانی که بعضی عوارض ایجاد شده‌اند تشخیص داده شود.

قند خون چگونه بالا می‌رود؟

گلوکز یکی از منابع اصلی انرژی بدن است. پس از هضم غذا، بخشی از کربوهیدرات‌ها به گلوکز تبدیل و وارد جریان خون می‌شوند.

هورمون انسولین که در لوزالمعده ساخته می‌شود، به ورود گلوکز از خون به سلول‌ها کمک می‌کند. در دیابت نوع دو، سلول‌های عضله، کبد و بافت چربی به‌خوبی به انسولین پاسخ نمی‌دهند. به این حالت مقاومت به انسولین گفته می‌شود.

در مراحل اولیه، لوزالمعده برای جبران انسولین بیشتری تولید می‌کند. ممکن است قند خون برای مدتی نزدیک محدوده طبیعی باقی بماند، اما ادامه مقاومت به انسولین فشار بیشتری به سلول‌های سازنده این هورمون وارد می‌کند. اگر بدن دیگر نتواند انسولین کافی تولید کند، قند خون افزایش می‌یابد.

پیش‌دیابت و دیابت نوع دو معمولاً حاصل ترکیب زمینه ژنتیکی، اضافه‌وزن یا چاقی، کم‌تحرکی، افزایش سن و عوامل متابولیک دیگر هستند. این بیماری صرفاً نتیجه خوردن شیرینی یا بی‌ارادگی فرد نیست.

برای شناخت بهتر نقش لوزالمعده و انسولین، مطالب پانکراس و بیماری‌های مرتبط با آن و مقاومت به انسولین چیست؟ را نیز مطالعه کنید.

آیا پیش‌دیابت علامت دارد؟

در بیشتر افراد، پیش‌دیابت هیچ علامت روشنی ندارد. ممکن است قند خون برای سال‌ها بالاتر از حالت طبیعی باشد، بدون اینکه فرد احساس بیماری کند.

گاهی فردی با پیش‌دیابت علائمی مشابه دیابت را تجربه می‌کند، اما وجود علائم معمولاً می‌تواند نشان دهد قند خون بیشتر افزایش پیدا کرده و احتمال ورود به محدوده دیابت مطرح است.

بنابراین منتظر تشنگی شدید، کاهش وزن یا تاری دید نمانید. اگر در گروه پرخطر قرار دارید، آزمایش خون اهمیت بیشتری از جست‌وجوی علائم دارد. منابع رسمی NIDDK و CDC هر دو تأکید می‌کنند که مقاومت به انسولین و پیش‌دیابت غالباً بدون نشانه‌اند.

علائم اولیه قند خون بالا

وجود هرکدام از علائم زیر به‌تنهایی به معنی ابتلا به دیابت نیست. کم‌آبی بدن، عفونت، مشکلات تیروئید، بعضی داروها و بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند نشانه‌های مشابهی ایجاد کنند.

اگر چند علامت هم‌زمان وجود دارد، مدت زیادی ادامه یافته یا همراه با عوامل خطر دیابت است، برای انجام آزمایش به پزشک مراجعه کنید.

تشنگی بیشتر از حد معمول

هنگامی که میزان گلوکز خون بسیار بالا می‌رود، کلیه‌ها تلاش می‌کنند بخشی از قند اضافه را از طریق ادرار دفع کنند. خروج بیشتر مایعات می‌تواند به کم‌آبی و افزایش تشنگی منجر شود.

فرد ممکن است با وجود نوشیدن آب، همچنان احساس خشکی دهان داشته باشد یا شب برای نوشیدن آب از خواب بیدار شود.

تشنگی گاه‌به‌گاه، به‌خصوص در هوای گرم یا پس از فعالیت، طبیعی است. تشنگی مداوم و غیرقابل توضیح که با ادرار زیاد همراه شده، نیازمند بررسی است.

تکرر ادرار

افزایش دفعات ادرار، به‌ویژه بیدار شدن چندباره در طول شب، می‌تواند از نشانه‌های بالا رفتن قند خون باشد.

وقتی گلوکز از توان بازجذب کلیه‌ها فراتر می‌رود، همراه خود آب بیشتری وارد ادرار می‌کند. نتیجه آن افزایش حجم و دفعات ادرار است.

بزرگی پروستات، عفونت ادراری، مصرف داروهای ادرارآور و نوشیدن مایعات فراوان نیز می‌توانند تکرر ادرار ایجاد کنند؛ بنابراین تشخیص علت به ارزیابی پزشکی نیاز دارد.

تشنگی و تکرر ادرار از شناخته‌شده‌ترین علائم دیابت هستند، اما در دیابت نوع دو ممکن است به‌آرامی ظاهر شوند.

گرسنگی غیرعادی

ممکن است فرد با وجود غذا خوردن، خیلی زود دوباره احساس گرسنگی کند. دلیل احتمالی آن این است که گلوکز در خون وجود دارد، اما سلول‌ها نمی‌توانند به شکل مناسبی از آن برای انرژی استفاده کنند.

البته اشتهای زیاد علت‌های مختلفی دارد. کم‌خوابی، اضطراب، رژیم بسیار محدود، ورزش شدید و بعضی داروها نیز بر اشتها اثر می‌گذارند. گرسنگی همراه با تشنگی، تکرر ادرار و کاهش وزن اهمیت بیشتری دارد.

خستگی و کاهش انرژی

وقتی سلول‌ها نتوانند گلوکز را به‌خوبی دریافت و مصرف کنند، فرد ممکن است احساس خستگی، ضعف یا کاهش تمرکز داشته باشد.

ادرار زیاد و کم‌آبی نیز می‌توانند خستگی را بیشتر کنند. برخی افراد احساس می‌کنند بعد از غذا خواب‌آلودتر از گذشته می‌شوند یا انجام کارهای روزمره برایشان انرژی بیشتری می‌گیرد.

خستگی علامتی بسیار عمومی است و در کم‌خونی، اختلالات خواب، افسردگی، مشکلات تیروئید و بیماری‌های مختلف دیده می‌شود. تنها راه بررسی ارتباط آن با دیابت، اندازه‌گیری استاندارد قند خون است.

تاری دید موقت

قند خون بالا می‌تواند تعادل مایعات در بافت‌های چشم را تغییر دهد و بر توانایی تمرکز عدسی اثر بگذارد. نتیجه ممکن است تاری دیدی باشد که در طول روز تغییر می‌کند.

تاری دید همیشه به معنی دیابت نیست و می‌تواند ناشی از شماره چشم، خشکی چشم یا بیماری‌های چشمی باشد. بااین‌حال، تغییر جدید یا ناگهانی دید نباید نادیده گرفته شود.

اگر تاری دید شدید، ناگهانی، یک‌طرفه یا همراه با درد چشم، نورهای چشمک‌زن یا کاهش میدان دید است، منتظر آزمایش معمولی نمانید و سریع ارزیابی پزشکی دریافت کنید.

کاهش وزن بدون برنامه

کاهش وزن بدون تغییر رژیم یا فعالیت می‌تواند نشانه مهمی باشد. وقتی بدن نتواند از گلوکز استفاده کند، ممکن است برای تأمین انرژی به سراغ ذخایر چربی و عضله برود.

کاهش وزن بدون دلیل در دیابت نوع یک شایع‌تر است، اما در دیابت نوع دو نیز ممکن است دیده شود. کاهش وزن ناخواسته می‌تواند با بیماری‌های مهم دیگری نیز ارتباط داشته باشد و باید بررسی شود.

زخم‌هایی که دیر خوب می‌شوند

بالا بودن طولانی‌مدت قند خون می‌تواند بر گردش خون، عملکرد اعصاب و پاسخ ایمنی بدن اثر بگذارد. در نتیجه، بریدگی‌ها و زخم‌ها ممکن است دیرتر ترمیم شوند.

زخم پا در افراد مبتلا به دیابت اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا کاهش حس پا ممکن است باعث شود فرد متوجه آسیب، تاول یا فشار کفش نشود.

هر زخم عمیق، عفونی، بدبو، سیاه‌شده یا زخمی که طی چند روز رو به بهبود نیست، باید توسط پزشک بررسی شود.

عفونت‌های مکرر

عفونت مکرر ادراری، پوستی یا قارچی می‌تواند با بالا بودن قند خون ارتباط داشته باشد. محیط حاوی گلوکز بیشتر ممکن است رشد برخی میکروارگانیسم‌ها را آسان‌تر کند و اختلال در عملکرد ایمنی نیز مقاومت بدن را کاهش دهد.

علائمی مانند سوزش ادرار، ترشحات غیرعادی، خارش مداوم، جوش و آبسه‌های تکرارشونده یا عفونت قارچی مکرر نیازمند بررسی علت اصلی هستند.

بی‌حسی و گزگز دست و پا

بالا بودن طولانی قند خون ممکن است به اعصاب محیطی آسیب بزند. فرد می‌تواند احساس مورمور، سوزن‌سوزن شدن، بی‌حسی، سوزش یا درد در کف پا و انگشتان داشته باشد.

این علامت بیشتر زمانی دیده می‌شود که قند خون مدتی بالا بوده است و همیشه یک نشانه بسیار اولیه محسوب نمی‌شود. کمبود ویتامین‌ها، دیسک کمر، مشکلات تیروئید و فشار بر اعصاب نیز علائم مشابهی ایجاد می‌کنند.

NIDDK درد، بی‌حسی و گزگز پاها یا دست‌ها را از علائمی می‌داند که بعضی افراد هنگام تشخیص دیابت نوع دو تجربه می‌کنند.

خشکی دهان و پوست

از دست دادن آب بیشتر از طریق ادرار می‌تواند خشکی دهان و پوست را افزایش دهد. خارش پوست نیز ممکن است به دلیل خشکی، عفونت قارچی یا مشکلات پوستی همراه ایجاد شود.

خشکی پوست به‌تنهایی معیار تشخیص دیابت نیست، اما همراه شدن آن با تشنگی و تکرر ادرار اهمیت بیشتری دارد.

تغییرات خلق‌وخو و کاهش تمرکز

نوسان قند خون، کم‌آبی و خستگی ممکن است با تحریک‌پذیری، کاهش تمرکز یا احساس کندی ذهن همراه شوند. این نشانه‌ها اختصاصی نیستند و نمی‌توان براساس آن‌ها دیابت را تشخیص داد.

اگر تغییر رفتار ناگهانی، گیجی شدید، کاهش هوشیاری یا مشکل در صحبت کردن ایجاد شده است، این وضعیت را فقط به قند خون نسبت ندهید و فوراً کمک پزشکی دریافت کنید.

چه کسانی بیشتر در معرض دیابت پنهان هستند؟

احتمال پیش‌دیابت و دیابت نوع دو در همه افراد یکسان نیست. عوامل مهم عبارت‌اند از:

• داشتن اضافه‌وزن یا چاقی، به‌ویژه تجمع چربی در شکم
• سابقه دیابت نوع دو در پدر، مادر، خواهر یا برادر
• کم‌تحرکی و نشستن طولانی
• افزایش سن
• سابقه پیش‌دیابت
• فشار خون بالا
• اختلال چربی خون
• کبد چرب متابولیک
• سابقه دیابت بارداری
• تولد نوزادی با وزن بالا
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک
• آپنه خواب
• مصرف دخانیات
• مصرف طولانی بعضی داروها مانند کورتون‌ها
• سابقه بیماری‌های قلبی‌عروقی
• دور کمر بالا

سن بالا خطر را بیشتر می‌کند، اما دیابت نوع دو فقط بیماری افراد سالمند نیست و می‌تواند در جوانان، نوجوانان و حتی کودکان نیز ایجاد شود. NIDDK غربالگری روتین را برای بزرگسالان ۳۵ ساله و بیشتر و افراد جوان‌تر دارای اضافه‌وزن یا چاقی همراه با عوامل خطر توصیه می‌کند.

فشار خون و اختلال قند خون اغلب در کنار یکدیگر دیده می‌شوند. برای بررسی این موضوع می‌توانید مطالب علائم فشار خون بالا و روش‌های کنترل آن و راهنمای خواندن آزمایش خون را نیز بخوانید.

دیابت پنهان چگونه تشخیص داده می‌شود؟

علائم می‌توانند احتمال بیماری را مطرح کنند، اما تشخیص فقط با آزمایش استاندارد انجام می‌شود.

دستگاه تست قند خون خانگی برای پایش روزانه مفید است، اما به‌تنهایی نمی‌تواند دیابت را تشخیص دهد. نتیجه دستگاه ممکن است تحت تأثیر کثیفی دست، نوار نامناسب، خطای دستگاه، دما و نحوه نمونه‌گیری قرار بگیرد. NIDDK تأکید می‌کند که تشخیص باید با آزمایش خون و ارزیابی پزشک انجام شود.

آزمایش قند خون ناشتا

در این آزمایش فرد حداقل هشت ساعت چیزی به‌جز آب مصرف نمی‌کند. بهتر است آزمایش در ابتدای صبح انجام شود.

نتیجه برای افراد غیرباردار معمولاً به این شکل تفسیر می‌شود:

یک نتیجه غیرطبیعی بدون وجود علائم واضح معمولاً باید در روز دیگری تکرار یا با آزمایش دیگری تأیید شود.

آزمایش HbA1c

آزمایش HbA1c یا هموگلوبین گلیکوزیله، میانگین تقریبی قند خون در حدود سه ماه گذشته را نشان می‌دهد. برای انجام آن معمولاً نیازی به ناشتا بودن نیست.

محدوده‌های رایج عبارت‌اند از:

کم‌خونی شدید، بعضی بیماری‌های خونی، نارسایی کلیه، بیماری کبد، خونریزی یا انتقال خون و دوران بارداری ممکن است دقت HbA1c را تغییر دهند. اگر نتیجه HbA1c با قند خون یا علائم فرد هماهنگ نیست، پزشک ممکن است از آزمایش دیگری استفاده کند.

آزمایش تحمل گلوکز خوراکی

در این روش ابتدا قند خون ناشتا اندازه‌گیری می‌شود. سپس فرد محلول مشخصی حاوی گلوکز می‌نوشد و دو ساعت بعد آزمایش تکرار می‌شود.

برای افراد غیرباردار، نتیجه دو ساعته معمولاً چنین تفسیر می‌شود:

این آزمایش می‌تواند اختلالی را نشان دهد که در قند ناشتا دیده نشده است، اما انجام آن زمان بیشتری نیاز دارد.

قند خون تصادفی

اگر فرد علائم کلاسیک قند خون بالا داشته باشد، پزشک می‌تواند بدون توجه به زمان آخرین وعده غذایی قند خون را اندازه بگیرد.

قند تصادفی ۲۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بیشتر همراه با علائم کلاسیک یا بحران قند خون می‌تواند معیار تشخیص دیابت باشد. در نبود علائم روشن، آزمایش معمولاً باید تأیید شود. معیارهای تشخیصی قند ناشتا، HbA1c، تحمل گلوکز و قند تصادفی در استانداردهای ۲۰۲۶ انجمن دیابت آمریکا نیز حفظ شده‌اند.

آیا یک بار بالا بودن قند به معنی دیابت است؟

نه همیشه. بیماری حاد، عفونت، استرس شدید، جراحی، مصرف کورتون و بعضی داروهای دیگر می‌توانند قند خون را موقتاً افزایش دهند.

در فردی که علائم مشخص ندارد، یک نتیجه غیرطبیعی معمولاً باید با تکرار همان آزمایش یا انجام آزمایش متفاوت تأیید شود. پزشک همچنین وضعیت بارداری، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی را بررسی می‌کند.

از سوی دیگر، نتیجه طبیعی نیز برای همیشه خطر را از بین نمی‌برد. فردی که عوامل خطر دارد باید براساس نظر پزشک در فاصله مناسب دوباره آزمایش بدهد. در افراد دارای نتیجه طبیعی، فاصله سه‌ساله رایج است؛ اما در افراد پرخطر ممکن است آزمایش زودتر تکرار شود. افراد مبتلا به پیش‌دیابت معمولاً به پیگیری منظم‌تر نیاز دارند.

آیا قند خون مرزی خطرناک است؟

قند مرزی یا پیش‌دیابت وضعیت بی‌خطری نیست. این نتیجه نشان می‌دهد تنظیم گلوکز بدن دچار اختلال شده است.

افراد مبتلا به پیش‌دیابت ممکن است هم‌زمان فشار خون بالا، چربی خون نامناسب، کبد چرب و چاقی شکمی داشته باشند. این مجموعه عوامل خطر ابتلا به بیماری قلبی و سکته را بیشتر می‌کند.

بااین‌حال، پیش‌دیابت فرصتی برای مداخله زودهنگام است. تغییراتی که در این مرحله انجام می‌شوند، معمولاً ساده‌تر از مدیریت عوارض دیابت کنترل‌نشده در سال‌های بعد خواهند بود.

پس از تشخیص پیش‌دیابت چه کار کنیم؟

اولین قدم، مراجعه به پزشک و بررسی کامل وضعیت است. ممکن است نیاز باشد فشار خون، چربی خون، وزن، دور کمر، عملکرد کبد و سایر عوامل خطر نیز ارزیابی شوند.

کاهش وزن تدریجی

برای افرادی که اضافه‌وزن یا چاقی دارند، کاهش حدود ۵ تا ۷ درصد وزن اولیه می‌تواند خطر پیشرفت به دیابت نوع دو را کاهش دهد.

برای مثال، کاهش همین درصد محدود وزن ممکن است اثر متابولیک قابل توجهی داشته باشد و نیازی نیست فرد ابتدا به وزن کاملاً ایده‌آل برسد.

در برنامه پیشگیری از دیابت، ترکیب کاهش وزن ۵ تا ۷ درصدی با فعالیت بدنی منظم، میزان ابتلا به دیابت نوع دو را در بزرگسالان پرخطر حدود ۵۸ درصد کاهش داد.

افزایش فعالیت بدنی

هدف رایج برای بزرگسالان، حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته است؛ برای مثال پیاده‌روی سریع در بیشتر روزهای هفته.

افراد کم‌تحرک لازم نیست از ابتدا برنامه سنگینی اجرا کنند. می‌توان با ده دقیقه پیاده‌روی شروع و مدت و شدت را به‌تدریج افزایش داد.

تمرین مقاومتی نیز به حفظ عضلات و استفاده بهتر از گلوکز کمک می‌کند، اما نوع ورزش باید با سن، وضعیت قلب، مفاصل و شرایط پزشکی فرد هماهنگ شود.

اصلاح تغذیه بدون رژیم افراطی

یک برنامه مناسب معمولاً بر تغییرات پایدار تأکید دارد:

• کاهش نوشابه، آبمیوه صنعتی و نوشیدنی‌های شیرین
• محدود کردن شیرینی، بیسکویت و دسرهای پرقند
• افزایش سبزیجات
• انتخاب غلات کامل در حد متناسب
• دریافت پروتئین کافی
• مصرف حبوبات، مغزها و دانه‌ها
• کنترل اندازه وعده‌ها
• کاهش غذاهای فوق‌فرآوری‌شده
• انتخاب چربی‌های مفید
• منظم کردن زمان غذا خوردن

افراد مبتلا به پیش‌دیابت لازم نیست تمام کربوهیدرات‌ها را حذف کنند. نوع، مقدار و ترکیب کربوهیدرات با پروتئین، چربی و فیبر اهمیت دارد. برنامه غذایی باید متناسب با وزن، داروها، فرهنگ غذایی و بیماری‌های فرد تنظیم شود.

خواب و مدیریت استرس

خواب ناکافی، آپنه خواب و استرس مزمن می‌توانند مدیریت وزن، اشتها و قند خون را دشوارتر کنند.

اگر فرد خروپف شدید، وقفه تنفسی در خواب یا خواب‌آلودگی روزانه دارد، ارزیابی آپنه خواب اهمیت دارد. در کنار تغذیه و ورزش، خواب کافی بخشی از سبک زندگی مورد توصیه برای کنترل مقاومت به انسولین است.

ترک دخانیات

مصرف سیگار با افزایش خطر دیابت نوع دو و دشوارتر شدن کنترل بیماری ارتباط دارد. ترک دخانیات علاوه بر کاهش خطر متابولیک، از قلب، عروق، کلیه و ریه محافظت می‌کند.

آیا پیش‌دیابت به دارو نیاز دارد؟

همه افراد مبتلا به پیش‌دیابت به دارو نیاز ندارند. پایه درمان در بسیاری از افراد، اصلاح تغذیه، فعالیت بدنی، مدیریت وزن و پیگیری آزمایش‌هاست.

پزشک ممکن است برای بعضی افراد، به‌ویژه افراد دارای خطر بالاتر، متفورمین تجویز کند. در پژوهش برنامه پیشگیری از دیابت، متفورمین در افراد جوان‌تر، مبتلایان به چاقی و زنان دارای سابقه دیابت بارداری اثر بیشتری داشت.

دارو نباید به‌صورت خودسرانه مصرف شود. متفورمین نیز مانند هر داروی دیگری موارد منع مصرف، تداخل و عارضه دارد و دوز آن باید براساس شرایط فرد و عملکرد کلیه تعیین شود.

برای آشنایی بیشتر با داروی رایج دیابت و تفاوت قند بالا با افت قند، مطالب اطلاعات دارویی متفورمین یا گلوکوفاژ و علائم افت ناگهانی قند خون را بخوانید. افت قند بیشتر در مصرف‌کنندگان برخی داروهای دیابت و انسولین دیده می‌شود و نشانه‌های آن با قند بالا تفاوت دارد.

درمان دیابت نوع دو چگونه انجام می‌شود؟

اگر آزمایش‌ها دیابت را تأیید کنند، برنامه درمان براساس شدت قند خون، وضعیت وزن، بیماری‌های قلبی و کلیوی، سن و سایر شرایط فرد طراحی می‌شود.

درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• اصلاح تغذیه و فعالیت بدنی
• کاهش وزن در صورت نیاز
• داروهای خوراکی
• داروهای تزریقی غیرانسولینی
• انسولین
• کنترل فشار خون و چربی خون
• بررسی چشم، کلیه، اعصاب و پاها
• آموزش پایش قند خون
• ترک دخانیات

نوع دارو برای همه یکسان نیست. بعضی داروهای جدید علاوه بر کاهش قند، برای قلب، کلیه یا کاهش وزن مزایایی دارند، اما انتخاب آن‌ها باید براساس شرایط پزشکی و دسترسی فرد انجام شود.

کنترل خوب قند به معنای درمان قطعی و پایان پیگیری نیست. حتی اگر HbA1c کاهش پیدا کند، آزمایش‌های دوره‌ای و ادامه سبک زندگی سالم اهمیت دارند.

دیابت پنهان در بارداری

بیشتر زنان مبتلا به دیابت بارداری علامت خاصی ندارند. به همین دلیل غربالگری در زمان مشخص بارداری انجام می‌شود.

افرادی که قبل از بارداری عوامل خطر دیابت دارند ممکن است در نخستین مراجعه دوران بارداری آزمایش شوند. سایر زنان معمولاً بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ از نظر دیابت بارداری بررسی می‌شوند.

معیارهای تشخیص دیابت بارداری با جدول قند خون افراد غیرباردار تفاوت دارد. زنان باردار نباید نتیجه آزمایش خود را فقط با اعداد عمومی اینترنت مقایسه کنند.

سابقه دیابت بارداری نیز خطر دیابت نوع دو در سال‌های بعد را افزایش می‌دهد؛ بنابراین آزمایش پس از زایمان و پیگیری منظم ضروری است.

دیابت پنهان در کودکان و نوجوانان

دیابت نوع یک در کودکان می‌تواند با سرعت بیشتری پیشرفت کند. تشنگی شدید، تکرر ادرار، خیس کردن دوباره رختخواب، کاهش وزن با وجود اشتها، خستگی و تغییر رفتار از علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.

در دیابت نوع دو، علائم ممکن است خفیف‌تر باشند. کودکانی که اضافه‌وزن یا چاقی و عوامل خطر دیگری مانند سابقه خانوادگی دارند، ممکن است به غربالگری نیاز داشته باشند.

بر اساس استانداردهای جدید، غربالگری مبتنی بر خطر برای کودکان دارای اضافه‌وزن یا چاقی معمولاً پس از شروع بلوغ یا از ده‌سالگی، هرکدام زودتر باشد، مطرح می‌شود.

کاهش وزن ناگهانی، تنفس سریع، استفراغ و خواب‌آلودگی در کودک می‌تواند نشانه وضعیت اورژانسی باشد و نیاز به مراجعه فوری دارد.

چه زمانی قند خون بالا اورژانسی است؟

قند خون بسیار بالا، به‌خصوص همراه با کمبود انسولین، ممکن است باعث کتواسیدوز دیابتی شود. این عارضه در دیابت نوع یک شایع‌تر است، اما در دیابت نوع دو نیز امکان دارد.

علائم هشدار عبارت‌اند از:

• تشنگی و ادرار بسیار زیاد
• تهوع و استفراغ
• درد شکم
• تنفس سریع و عمیق
• بوی میوه‌ای نفس
• خشکی شدید دهان و پوست
• ضعف شدید
• گیجی یا کاهش هوشیاری
• ناتوانی در نگه داشتن آب و غذا
• کتون بالا در خون یا ادرار

کتواسیدوز ممکن است اولین نشانه قابل مشاهده دیابت در فردی باشد که قبلاً تشخیص نگرفته است. این وضعیت تهدیدکننده زندگی است و باید فوراً در بیمارستان درمان شود.

همچنین اگر فردی دچار بیهوشی، تشنج، تنفس غیرعادی، درد قفسه سینه، ضعف یک سمت بدن یا گیجی ناگهانی شده است، ابتدا با اورژانس تماس بگیرید و وقت را صرف اندازه‌گیری‌های مکرر خانگی نکنید.

باورهای اشتباه درباره دیابت پنهان

اگر لاغر باشم دیابت نمی‌گیرم

اضافه‌وزن عامل خطر مهمی است، اما افراد دارای وزن طبیعی نیز ممکن است به دلیل ژنتیک، سن، ترکیب بدنی، بیماری‌ها یا داروها به دیابت مبتلا شوند.

اگر شیرینی نخورم دیابت ندارم

دیابت فقط نتیجه مصرف قند و شیرینی نیست. مقاومت به انسولین، ژنتیک، وزن، فعالیت بدنی و عوامل متعدد دیگر در آن نقش دارند.

اگر علامت ندارم نیازی به آزمایش نیست

پیش‌دیابت و دیابت نوع دو می‌توانند بدون علامت باشند. غربالگری براساس سن و عوامل خطر انجام می‌شود، نه فقط علائم.

قند خانگی طبیعی یعنی دیابت ندارم

یک اندازه‌گیری در یک زمان خاص نمی‌تواند میانگین قند چند ماه یا واکنش بدن پس از غذا را نشان دهد. دستگاه خانگی نیز ابزار تشخیص قطعی نیست.

داروی گیاهی می‌تواند دیابت را درمان کند

هیچ دمنوش یا مکملی نباید جایگزین آزمایش، دارو و برنامه درمانی پزشک شود. بعضی فرآورده‌ها ممکن است با داروهای دیابت تداخل داشته یا به کبد و کلیه آسیب بزنند.

بعد از طبیعی شدن قند می‌توان دارو را قطع کرد

طبیعی شدن قند ممکن است نتیجه اثر دارو و تغییر سبک زندگی باشد. قطع خودسرانه می‌تواند دوباره قند را افزایش دهد.

پرسش‌های متداول درباره دیابت پنهان

جمع‌بندی

دیابت پنهان نام یک بیماری جداگانه نیست. این اصطلاح معمولاً به پیش‌دیابت یا دیابت نوع دوی تشخیص‌داده‌نشده اشاره دارد؛ وضعیت‌هایی که ممکن است مدت زیادی بدون علائم واضح باقی بمانند.

تشنگی، تکرر ادرار، خستگی، گرسنگی غیرعادی، تاری دید، کاهش وزن، عفونت‌های مکرر و دیر خوب شدن زخم‌ها از علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند. بااین‌حال، نبود این نشانه‌ها به معنی طبیعی بودن قند خون نیست.

همان‌طور که در این مقاله از تاپ‌ناز بررسی شد، تنها راه قابل اعتماد برای تشخیص، انجام آزمایش‌هایی مانند قند ناشتا، HbA1c و تست تحمل گلوکز است. قند ناشتا بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ و HbA1c بین ۵.۷ تا ۶.۴ درصد نشان‌دهنده پیش‌دیابت هستند؛ در حالی که مقادیر بالاتر می‌توانند معیار تشخیص دیابت باشند.

افراد ۳۵ ساله و بیشتر و کسانی که اضافه‌وزن، سابقه خانوادگی، کم‌تحرکی، فشار خون بالا، دیابت بارداری یا سایر عوامل خطر دارند، نباید برای آزمایش منتظر ظاهر شدن علائم بمانند.

تشخیص پیش‌دیابت یک فرصت مهم برای تغییر مسیر است. کاهش وزن تدریجی، فعالیت منظم، اصلاح الگوی غذایی، خواب کافی، ترک دخانیات و پیگیری پزشکی می‌توانند احتمال پیشرفت به دیابت نوع دو و ایجاد عوارض قلبی، کلیوی، عصبی و چشمی را کاهش دهند.

نویسنده مطلب

علی گنج

علی گنج، نویسنده ارشد تیم تحریریه. من در سایت تاپ ناز تلاش می‌کنم محتوایی کاربردی، خواندنی و منظم برای مخاطبان آماده کنم؛ محتوایی که هم از نظر نگارشی روان باشد و هم بتواند به نیاز واقعی کاربران پاسخ بدهد. تمرکز من بیشتر روی موضوعاتی مانند تکنولوژی، سبک زندگی، دانستنی‌های روز، آموزش، سرگرمی، مد، زیبایی، خانه و خانواده، سفر، فرهنگ عمومی و مطالب کاربردی اینترنتی است.نگاه من در نویسندگی بر پایه دقت، سادگی و کاربردی بودن است. تلاش می‌کنم موضوعات مختلف را با زبانی قابل فهم، اما حرفه‌ای توضیح بدهم تا محتوای منتشرشده در تاپ ناز برای طیف گسترده‌ای از مخاطبان قابل استفاده باشد. هدف من این است که هر نوشته بتواند تجربه‌ای بهتر، سریع‌تر و مفیدتر برای کاربر ایجاد کند.