ویژگی های افراد خلاق + 17 ویژگی رفتاری آن ها

ویژگی های افراد خلاق کدامند؟ خلاقیت فقط نقاشی کردن، نویسندگی یا ایده های عجیب وغریب نیست. به زبان ساده خلاقیت یعنی توانایی دیدن مسائل از زاویه ای متفاوت و پیدا کردن راه هایی تازه برای فکر کردن، حل کردن و ساختن. یک آدم خلاق می تواند از چیزهای معمولی، ایده های جدید و کاربردی بسازد.

درباره خلاقیت همیشه دیدگاه های مختلفی وجود داشته است. بعضی ها معتقدند همه ما در کودکی خلاق بوده ایم اما با گذر زمان، قوانین، ترس ها و قالب های ذهنی این توانایی را کمرنگ کرده اند. عده ای دیگر فکر می کنند خلاقیت یک استعداد ذاتی و کمیاب است و فقط نصیب افراد خاصی می شود. در مقابل، بسیاری باور دارند که خلاقیت در وجود همه ی انسان ها هست و فقط باید پرورش داده شود و فرصت رشد پیدا کند.

واقعیت این است که هیچ الگوی مشخصی برای افراد خلاق وجود ندارد. ساده تر بگوییم افراد خلاق شبیه هم نیستند و هرکدام مسیر و سبک خودشـان را دارند. با این حال، رفتارها و عادت هایی در میان آن ها دیده می شود که بیشتر از بقیه تکرار می شوند و همین ویژگی ها آن ها را متمایز می کند.

در ادامه با ویژگی های افراد خلاق آشنا می شویم معمولاً به شکل متفاوتی خود را نشان می دهند؛ کارهایی ساده اما تأثیرگذار که می تواند به هرکسی کمک کند خلاقیتش را بهتر بشناسد، تقویت کند و به آن اجازه دیده شدن بدهد.

افراد خلاق چه ویژگی هایی دارند؟

افراد خلاق ویژگی های مشخص و ساده ای ندارند که بتوان آن ها را در یک قالب ثابت جا داد. در واقع خلاقیت مسیری پیچیده، گاهی رازآلود و حتی متناقض دارد. تفکر خلاق در بعضی افراد یک ویژگی نسبتاً پایدار می باشد.

اما در عین حال می تواند به شدت تحت تأثیر شرایط، محیط و موقعیت قرار بگیرد. جالب اینجاست که ایده ها و انگیزه ها معمولاً ناگهانی و غیرمنتظره ظاهر می شوند. اما درست در لحظاتی که بیش از هر زمان دیگری به آن ها نیاز داریم ناپدید می شوند.

تفکر خلاق از نظر ذهنی فرایندی پیچیده است. با اینکه به شناخت و تحلیل نیاز دارد، اما همیشه طبق منطق خطی و معمول فکر کردن پیش نمی رود. افراد خلاق گاهی مسیرهایی را در ذهن طی می کنند که از بیرون نامنظم یا حتی غیرمنطقی به نظر می رسد، اما همین مسیرها منجر به شکل گیری ایده های تازه می شود.

از دیدگاه روان شناسی هم نمی توان شخصیت خلاق را به راحتی تعریف یا دسته بندی کرد. دلیلش این است که این افراد اغلب ترکیبی از ویژگی های متضاد هستند. ممکن است هم زمان منظم و آشفته، اجتماعی و درون گرا یا جسور و حساس باشند. آن ها معمولاً علاقه ای به تکرار، عادت زدگی و روزمرگی ندارند و ترجیح می دهند مسیرهای متفاوت را تجربه کنند. در ادامه با ویژگی های افراد خلاق بیشتر آشنا می شویم:

آن ها خیال پردازی می کنند 

افراد خلاق برخلاف چیزی که شاید در کودکی شنیده باشند خیال پردازی را اتلاف وقت نمی دانند. از نگاه آن ها، رها شدن ذهن و سر زدن به دنیاهای درونی، بخشی از مسیر فکر کردن می باشد. پژوهشگران معتقدند وقتی ذهن آزادانه پرسه می زند زمینه برای شکل گیری ایده های تازه فراهم می شود.

خیلی وقت ها بهترین ایده ها درست در زمانی به ذهن می رسند که ظاهراً در حال فکر کردن به موضوع خاصی نیستیم؛ مثلاً هنگام پیاده روی، دوش گرفتن یا خیره شدن به یک نقطه.

اگرچه خیال پردازی ممکن است در ظاهر نشانه حواس پرتی باشد اما تحقیقات نشان داده که ذهن در این حالت کاملاً غیرفعال نیست. برعکس مغز درگیر پردازش عمیق اطلاعات و ایجاد ارتباط های جدید می شود. همین فرایند باعث شکل گیری جرقه های ناگهانی، بینش های تازه و راه حل های خلاقانه می شود. جالب است بدانیم فعالیت های ذهنی مربوط به خیال پردازی، بسیار شبیه همان فرآیندهایی است که در تخیل و خلاقیت فعال می شوند.

مطلب مشابه: چگونه فکر و ذهن خود را خالی کنیم و مجددا افکارمان را بازسازی کنیم؟

آن ها با دقت مشاهده می کنند

یکی دیگر از ویژگی های افراد خلاق این است که آن ها با دقت مشاهده می کنند. برای آدم های خلاق، دنیا پر از نشانه و الهام است. آن ها فقط نگاه نمی کنند بلکه واقعاً می بینند. از کوچک ترین جزئیات گرفته تا رفتار آدم ها و اتفاق های روزمره، همه چیز می تواند منبع الهام باشد. ذهن آن ها مدام در حال جمع آوری اطلاعات است؛ اطلاعاتی که بعداً به شکل ایده، داستان، تصویر یا راه حل ظاهر می شود.

بسیاری از نویسندگان و هنرمندان معروف به قدرت مشاهده شان شناخته می شوند. بعضی ها همیشه یادداشت برداری می کنند. چون باور دارند ثبت آنچه می بینند و می شنوند، به آن ها کمک می کند دنیا و حتی ذهن خودشان را بهتر بشناسند. برای افراد خلاق، مشاهده کردن فقط دیدن بیرون نیست؛ راهی است برای کشف درون و کنار آمدن با پیچیدگی ها و تناقض هایی که در ذهن همه ی ما وجود دارد.

آن ها در زمان اوج بهره وری شان کار می کنند 

بسیاری از افراد خلاق به خوبی می دانند چه ساعتی از روز ذهن شان بیشترین آمادگی را دارد. بعضی ها صبح خیلی زود، درست بعد از بیدار شدن، بهترین ایده ها را پیدا می کنند و بعضی دیگر در سکوت آخر شب به اوج تمرکز می رسند. نکته مهم زمان مشخص نیست بلکه شناخت ریتم شخصی ذهن است. آدم های خلاق معمولاً روزشان را طوری تنظیم می کنند که مهم ترین کارها را در همان بازه ای انجام دهند که ذهن شان روان تر، آزادتر و خلاق تر عمل می کند.

برای آن ها کار کردن به اجبار برنامه های رایج معنا ندارد؛ مهم این است که بدانند چه زمانی الهام در دسترس تر است و همان زمان را جدی بگیرند.

آن ها زمانی را در تنهایی می گذرانند 

یکی دیگر از ویژگی های افراد خلاق این است که آن ها زمانی را در تنهایی می گذرانند. از نگاه بسیاری از اندیشمندان، تنهایی نه تهدید است و نه ضعف، بلکه یکی از دروازه های خلاقیت محسوب می شود. رولو می روان شناس معروف، معتقد بود که هر انسان برای شکوفایی خلاقیت باید توانایی «تنهاییِ سازنده» را در خود پرورش دهد و از تنها ماندن نترسد.

اگرچه افراد خلاق اغلب به اشتباه منزوی تلقی می شوند. اما واقعیت این است که تنهایی برای آن ها یک انتخاب آگاهانه است. این فاصله گرفتن کوتاه از شلوغی، به ذهن اجازه می دهد آرام بگیرد، پرسه بزند و ایده ها را آزادانه کنار هم بچیند. خیال پردازی، الهام و خلاقیت معمولاً در همین لحظه های خلوت شکل می گیرند.

در تنهایی است که فرد می تواند صدای درونی اش را بشنود. بدون مکث، تأمل و ارتباط با خود، پیدا کردن و بیان کردن این صدای خلاق دشوار می شود. تنهایی اگر درست استفاده شود نه فرار از دنیا بلکه راهی برای عمیق تر فهمیدن آن می باشد.

آن ها موانع زندگی را به نفع خودشان تغییر می دهند

از دیگر ویژگی های افراد خلاق این است که آن ها موانع زندگی زندگی را به نفع خودشان تغییر می دهند. بخش بزرگی از آثار ماندگار هنری، از دل رنج، فقدان و شکست بیرون آمده اند. دردهای عاطفی و چالش های عمیق اگرچه سخت و فرساینده اند اما می توانند به محرک هایی قدرتمند برای خلق تبدیل شوند.

در روانشناسی مفهومی به نام «شکوفایی پساحادثه ای» وجود دارد که توضیح می دهد بعضی افراد پس از تجربه سختی های جدی، نه تنها فرو نمی ریزند، بلکه رشد می کنند و به لایه های عمیق تری از توانایی های خود دست می یابند.

تحقیقات نشان می دهد تجربه رویدادهای دشوار می تواند باعث تقویت روابط انسانی، عمیق تر شدن معنای زندگی، افزایش قدرت درونی و در نهایت برای افراد خلاق کشف مسیرها و فرصت های تازه شود. بسیاری از این افراد از رنج هایشان به عنوان سوختی برای حرکت استفاده می کنند.

زمانی که تصویر امن و قابل پیش بینی آن ها از جهان فرو می ریزد، مجبور می شوند یک قدم عقب تر بایستند و دنیا را با نگاهی تازه بازبینی کنند؛ نگاهی که اغلب زمینه ساز شکوفایی خلاقیت می شود.

آن ها به دنبال تجربه های تازه هستند

افراد خلاق از ماندن در محدوده های امن لذت نمی برند. آن ها خودشان را در معرض موقعیت ها، احساسات و تجربه های جدید قرار می دهند، چون می دانند همین تازگی هاست که ذهن را بیدار نگه می دارد. این گشودگی به تجربه، یکی از مهم ترین نشانه های خلاقیت به شمار می آید.

کنجکاوی فکری، علاقه به کشف، پذیرش احساسات متنوع و بازی دادن تخیل همگی بخش هایی از این روحیه هستند. افراد خلاق هم دنیای بیرون را با اشتیاق کشف می کنند و هم از سفر به دنیای درون خود واهمه ای ندارند. همین میل دائمی به تجربه، آن ها را به ایده ها و مسیرهایی می رساند که دیگران شاید هرگز به آن فکر نکنند.

آن ها شکست می خورند

شکست، بخش جدایی ناپذیر مسیر خلاقیت است. کار خلاقانه معمولاً با آزمون و خطا، اشتباه های پیاپی و بن بست های متعدد همراه است. تفاوت افراد خلاق با دیگران این نیست که کمتر شکست می خورند، بلکه این است که از شکست نمی ترسند و در آن متوقف نمی شوند.

تحمل پذیری و ادامه دادن، پیش نیاز موفقیت در مسیر خلاقیت است. بسیاری از آثار ماندگار نتیجه ده ها یا حتی صدها تلاش ناموفق هستند. افراد خلاق می آموزند که شکست را شخصی نکنند از آن درس بگیرند و جلوتر بروند.

جالب اینجاست که هرچه فرد خلاق تر و جسورتر باشد، احتمال شکست هایش هم بیشتر می شود؛ اما درست همین شکست هاست که او را یک قدم به ایده ارزشمند بعدی نزدیک تر می کند.

آن ها اهل پرسیدن سؤال های اساسی اند

ذهن افراد خلاق به «پذیرفتن وضع موجود» قانع نمی شود. آن ها از کودکی تا بزرگسالی، حس کنجکاوی فعالی نسبت به زندگی دارند و با گذر زمان، این ویژگی در آن ها خاموش نمی شود. مدام در پی فهمیدن چرایی ها و چگونگی ها هستند؛ اینکه دنیا چرا این گونه عمل می کند و آیا می توان آن را به شکل دیگری دید یا تجربه کرد.

پرسشگری برای افراد خلاق یک عادت همیشگی می باشد. آن ها چه در گفت وگو با دیگران و چه در سکوت و گفت وگوی درونی، مرتب در حال کندوکاو ذهنی اند. همین سؤال های عمیق و گاه بی پاسخ، موتور خلق ایده های تازه را روشن می کند.

آن ها با دقت به آدم ها نگاه می کنند

یکی دیگر از ویژگی های افراد خلاق این است که آن ها با دقت به آدم ها نگاه می کنند. ساده تر بگوییم افراد خلاق شنونده ها و بیننده های خوبی هستند. زندگی دیگران برایشان فقط یک تصویر گذرا نیست بلکه منبعی ارزشمند از معنا، احساس و الهام است. آن ها از ژست ها، لحن صدا، مکث ها و حتی واکنش های به ظاهر ساده ی آدم ها ایده می گیرند.

تماشای مردم برای این افراد نوعی مطالعه ی بی کلام است. بسیاری از ایده های ناب دقیقاً در همین لحظات شکل می گیرند؛ وقتی فرد بدون قضاوت، فقط نگاه می کند و سعی دارد طبیعت انسان را همان طور که هست بفهمد.

آن ها جرئت خطر کردن دارند

خلاقیت همیشه با اطمینان همراه نیست. راه های تازه، معمولاً ناشناخته و پرریسک اند. افراد خلاق این عدم قطعیت را می پذیرند و از امتحان کردن مسیرهای جدید نمی ترسند؛ حتی اگر احتمال اشتباه یا شکست وجود داشته باشد.

آن ها می دانند ماندن در منطقه ی امن، رشد را محدود می کند. به همین دلیل حاضرند امنیت کوتاه مدت را فدای پیشرفت بلندمدت کنند. همین جسارت است که به ایده های متفاوت و دستاوردهای غیرمنتظره منجر می شود.

آن ها زندگی را بستری برای نشان دادن خود می بینند 

برای افراد خلاق، زندگی فقط انجام وظایف روزانه نیست؛ فرصتی است برای بیان نگاه شخصی شان به جهان. آن ها هر روز را مانند بوم سفیدی می بینند که می توان روی آن ردّی از اندیشه، احساس و هویت خود بر جا گذاشت.

خلاقیت در این معنا، چیزی فراتر از هنر است. شیوه حرف زدن، انتخاب ها، سبک زندگی و حتی واکنش به اتفاقات روزمره همه می توانند شکل هایی از خودبیان گری باشند؛ راهی برای اینکه فرد، نسخه ی واقعی تری از خودش را زندگی کند.

آن ها علایق درونی شان را جدی می گیرند

نیروی محرک افراد خلاق معمولاً از درون آن ها می آید، نه از تشویق دیگران یا وعده ی موفقیت و شهرت. آن ها به سمت کارهایی کشیده می شوند که برایشان معنا دارد. حتی اگر دشوار یا پرچالش باشد.

در واقع انجام دادن این فعالیت ها به آن ها انرژی می دهد، نه اینکه انرژی شان را بگیرد. درگیر شدن عمیق با علایق واقعی، حس توانمندی و رضایت درونی را تقویت می کند و همین احساس است که خلاقیت را زنده نگه می دارد.

آن ها از چارچوب های ذهنی عبور می کنند

افراد خلاق محدود به یک طرز فکر ثابت نمی مانند. آن ها آگاهانه تلاش می کنند از زاویه های متفاوت به مسائل نگاه کنند و شیوه های رایج اندیشیدن را به چالش بکشند.

خیال پردازی برایشان فقط رویاپردازی نیست، بلکه ابزاری ذهنی برای دیدن آینده، تصور جایگاه دیگران و فاصله گرفتن از الگوهای تکراری است. این فاصله ی ذهنی کمک می کند ایده هایی شکل بگیرند که در چارچوب های معمول هرگز به ذهن نمی رسند. اغلب، نوآوری دقیقاً از دل همین خروج از محدوده های فکری متولد می شود.

زمان را از یاد می برند

افراد خلاق تجربه ای را می شناسند که در آن ساعت ها بدون کوچک ترین حس گذر زمان سپری می شود. وقتی مشغول نوشتن، نقاشی کردن، رقصیدن یا هر شکل دیگری از بیان خود هستند آن قدر در کارشان فرو می روند که انگار از دنیا جدا می شوند. در این وضعیت تمرکز به اوج می رسد و ذهن به طور طبیعی و بی زحمت، بهترین عملکرد خود را نشان می دهد.

این همان حالتی است که در روان شناسی با نام «فلو» شناخته می شود؛ وضعیتی که فرد از خودآگاهی افراطی عبور می کند و به تمرکزی عمیق، آرام و پیوسته می رسد. در این حالت، فشارهای ذهنی، نگرانی ها و حتی محرک های بیرونی قدرت برهم زدن تمرکز را از دست می دهند و فرد کاملاً با کاری که انجام می دهد یکی می شود.

رسیدن به این وضعیت زمانی ممکن است که فعالیت انتخاب شده هم لذت بخش باشد هم فرد در آن توانمندی داشته باشد و در عین حال چالشی جدی ایجاد کند. دقیقاً همان ویژگی ای که در اغلب کارهای خلاقانه دیده می شود؛ نه آن قدر ساده که حوصله را سر ببرد و نه آن قدر دشوار که باعث دل زدگی شود.

اسکات کافمن معتقد است افراد خلاق به طور تصادفی به این نقطه نمی رسند. آن ها ابتدا علایق واقعی خود را پیدا می کنند و سپس آن قدر در آن مسیر مهارت می سازند که ذهنشان بتواند کاملاً در کار حل شود.

آن ها می توانند نقطه ها را به هم وصل کنند

اگر قرار باشد یک ویژگی افراد بسیار خلاق را از دیگران متمایز کند، بدون تردید «دیدن ارتباط ها»ست؛ همان توانایی ظریف برای کشف فرصت ها در جایی که دیگران فقط پراکندگی می بینند. خلاق ها دنیا را تکه تکه تجربه نمی کنند، بلکه میان تجربه ها، ایده ها و خاطره ها پل می زنند.

بسیاری از نویسندگان، هنرمندان و متفکران بزرگ باور دارند خلاقیت چیزی جز کنار هم گذاشتن عناصر ظاهراً نامربوط نیست. آنچه برای دیگران بی اهمیت یا جدا از هم به نظر می رسد، در ذهن فرد خلاق به الگویی تازه تبدیل می شود؛ الگویی که ناگهان معنا پیدا می کند.

آن ها دائماً دست به تغییر می زنند 

یکی دیگر از ویژگی های افراد خلاق این است که آن ها دائما دست به تغییر می زنند. از دید کافمن سوخت اصلی خلاقیت تنوع تجربه می باشد. افراد خلاق به ندرت به یک مسیر ثابت یا سبک تکراری قانع می شوند. آن ها دوست دارند چیزهای تازه را امتحان کنند، محیط عوض کنند، نقش های متفاوت را تجربه کنند و از هر نوع یکنواختی فاصله بگیرند.

فراموش نکنید که عادت کردن بزرگ ترین دشمن این گوناگونی می باشد. وقتی زندگی بیش از حد قابل پیش بینی می شود ذهن هم کم کم قدرت کشف و نوآوری اش را از دست می دهد. به همین دلیل افراد خلاق آگاهانه تغییر را وارد زندگیشان می کنند؛ نه از سر بی قراری، بلکه برای زنده نگه داشتن ذهن.

آن ها برای تمرکز ذهنی زمان می گذارند

افراد خلاق خوب می دانند ذهن آشفته، خلاقیت را خفه می کند. برای همین، شفافیت و تمرکز برایشان یک انتخاب لوکس نیست، بلکه ضرورتی جدی است. بسیاری از هنرمندان، نویسندگان و کارآفرینان خلاق از تمرین هایی مثل مدیتیشن برای دسترسی به لایه های عمیق تر ذهن شان استفاده می کنند.