آشنایی با تاریخ کریسمس، جشن‌های محلی، غذاها و تفاوت سنت‌ها در پنج قاره
آداب و رسوم جشن کریسمس در جهان فقط به درخت کاج، بابانوئل و هدیه محدود نمی‌شود. در آلمان خیابان‌های قدیمی به بازارهای نورانی تبدیل می‌شوند، در سوئد آوازخوانان روز لوسیا شمع حمل می‌کنند، در مکزیک خانواده‌ها در مراسمی نمایشی از خانه‌ای به خانه دیگر می‌روند و در استرالیا، برخلاف تصویر برفی رایج، کریسمس در فصل تابستان است. این تفاوت‌ها نشان می‌دهد یک جشن مذهبی چگونه با تاریخ و زندگی محلی درآمیخته است.
مهم است که کریسمس را با شب سال نو میلادی یکسان ندانیم. بسیاری از مراسمی که در اینترنت به نام «رسم کریسمس» معرفی می‌شوند، در واقع برای سی‌ویکم دسامبر یا ششم ژانویه هستند. حتی تاریخ برگزاری عید در همه کلیساها برابر نیست. شیوه هدیه‌دادن، خوراکی‌ها، مراسم مذهبی و تعطیلات نیز از یک خانواده تا خانواده دیگر تغییر می‌کند.
در این مطلب تاپ ناز مهم‌ترین سنت‌های کریسمس در کشورهای مختلف را همراه با توضیح ریشه فرهنگی، زمان اجرا و نمونه غذاها مرور می‌کنیم. همچنین روشن می‌شود کدام رسم فراگیر است، کدام به یک منطقه یا جامعه دینی تعلق دارد و چگونه می‌توان جشن‌های زمستانی کشورهای گوناگون را بدون نسبت دادن کلیشه به تمام مردم آن کشور مقایسه کرد.
فهرست موضوعات این مطلب
کریسمس چیست و چرا در جهان شکل‌های گوناگون دارد؟
کریسمس در سنت مسیحی یادبود میلاد عیسی مسیح است. در بسیاری از کشورها روز بیست‌وپنجم دسامبر به این مناسبت اختصاص دارد، اما جشن‌های خانوادگی ممکن است از چند هفته پیش آغاز شوند و تا اوایل ژانویه ادامه پیدا کنند. بخش مذهبی جشن شامل نیایش، سرود و آیین کلیسایی است؛ در کنار آن، فعالیت‌های فرهنگی و حتی غیرمذهبی مانند بازار، غذا و هدیه وجود دارد.
اختلاف آداب از چند عامل سرچشمه می‌گیرد: نوع کلیسا، تقویم مذهبی، آب‌وهوای محل، تاریخ مهاجرت و ارتباط با سنت‌های پیشین. بنابراین نمی‌توان گفت همه مردم یک کشور، فارغ از اعتقاد و منطقه، برنامه واحدی دارند.
تاریخ کریسمس چه روزی است و چه فرقی با سال نو دارد؟
در تقویم میلادی رایج، کریسمس بیست‌وپنجم دسامبر و آغاز سال نو اول ژانویه است. در کشورهای فراوانی شب بیست‌وچهارم دسامبر برای شام خانوادگی، نیایش شبانه و باز کردن هدیه اهمیت بیشتری دارد. بعضی کلیساهای ارتدوکس با تقویم یولیانی، میلاد مسیح را در تاریخی برگزار می‌کنند که در تقویم رایج کنونی برابر با هفتم ژانویه است.
جشن شب سال نو در سی‌ویکم دسامبر آیین دیگری است و رسم‌هایی مانند شمارش معکوس، آتش‌بازی یا پوشیدن لباس خاص را نباید خودکار به کریسمس نسبت داد. برای درک اختلاف تاریخ‌ها، آشنایی با ماه‌های میلادی و ترتیب آن‌ها مفید است. در خود کریسمس هم عید ظهور مسیح یا روز سه پادشاه در ششم ژانویه، در برخی کشورها بخش مهمی از دوره جشن محسوب می‌شود.
نمادهای مشترک؛ درخت، ستاره، شمع و هدیه
درخت همیشه‌سبز، چراغ‌های کوچک، حلقه سبز در ورودی و ستاره از شناخته‌شده‌ترین نشانه‌های کریسمس هستند. در بسیاری از خانه‌ها هدایا زیر درخت قرار می‌گیرند و اعضای خانواده زمانی مشخص آن‌ها را باز می‌کنند. درخت امروزی نتیجه گسترش تدریجی سنت‌هایی است که در اروپا شکل گرفتند و بعدها از راه مهاجرت و فرهنگ عامه به نقاط دیگر رفتند.
با این حال هر خانه درخت بزرگ یا تزئین گران‌قیمت ندارد؛ در بعضی جوامع، صحنه میلاد مسیح و شمع اهمیت بیشتری دارند. گیاه بنت‌قنسول با برگ‌های رنگین نیز در تزئینات زمستانی شناخته شده است و مقاله معرفی گیاه بنت‌قنسول و گیاهان زمستان‌دوست به شناخت آن کمک می‌کند.
نمادها و رسم‌های فصل زمستان همیشه متعلق به خود روز کریسمس نیستند. در مطلب آداب عجیب کریسمس و سال نو در کشورهای مختلف نمونه‌هایی از آیین‌های متفاوت آمده است؛ در خواندن آن باید رسم‌های شب سال نو را از مناسبت میلاد مسیح جدا کرد.
آلمان؛ بازارهای کریسمس و تقویم انتظار
در آلمان دوره «آدونت» یا انتظار پیش از کریسمس با روشن کردن شمع‌های حلقه آدونت، شیرینی‌پزی و تقویم‌های روزشمار شناخته می‌شود. در شهرهای کوچک و بزرگ بازارهای کریسمس برپا می‌شوند؛ غرفه‌ها خوراکی‌های محلی، وسایل دست‌ساز و تزئینات زمستانی عرضه می‌کنند.
روز ششم دسامبر یادبود سن نیکولاس است و در بسیاری از خانواده‌ها کودکان شب قبل کفش خود را تمیز می‌کنند تا شیرینی یا هدیه کوچکی در آن بگذارند. هدیه‌های اصلی معمولاً در شامگاه بیست‌وچهارم دسامبر داده می‌شوند. در برخی نواحی «کریست‌کیند» و در جاهایی «وایناختس‌مان» آورنده هدیه معرفی می‌شود؛ پس حتی آلمان نیز یک شخصیت هدیه‌رسان واحد ندارد.
اتریش؛ آدونت و شخصیت افسانه‌ای کرامپوس
در برخی منطقه‌های اتریش، شمع‌های آدونت، موسیقی، بازارهای زمستانی و گردهمایی خانوادگی اهمیت دارند. در اوایل دسامبر، کنار شخصیت سن نیکولاس از کرامپوس نیز یاد می‌شود؛ چهره‌ای فولکلوریک با ظاهری ترسناک که در بعضی رژه‌ها دیده می‌شود. این آیین محلی به معنای پذیرش یکسان آن از سوی همه اتریشی‌ها نیست.
برای گردشگر، تفاوت میان جشن خانوادگی کریسمس و رژه‌های خیابانی اهمیت دارد. رژه کرامپوس معمولاً در روزهای اطراف پنجم و ششم دسامبر برگزار می‌شود، نه در روز کریسمس.
سوئد؛ روز لوسیا، نور شمع و سفره یول‌بورد
سوئدی‌ها سیزدهم دسامبر روز لوسیا را با لباس‌های روشن، سرودخوانی و نمادهای نور جشن می‌گیرند. در شکل امروزی، فردی با ردای سفید و تاج شمع، همراه گروهی از آوازخوانان ظاهر می‌شود. پژوهش‌های موزه نوردیک نشان می‌دهد این مراسم حاصل ترکیب چند سنت تاریخی است و شکل کنونی آن در سده بیستم رواج گسترده‌تری یافته است.
در شام کریسمس، سفره «یول‌بورد» با مجموعه‌ای از خوراکی‌های سرد و گرم شناخته می‌شود. برای بسیاری از خانواده‌ها شب بیست‌وچهارم دسامبر روز اصلی دیدار و هدیه است. شخصیت یول‌تومتن، که با سنت‌های محلی و بابانوئل جدید آمیخته، در روایت هدیه‌رسانی حضور دارد.
فنلاند؛ سونا، آرامش خانوادگی و خانه بابانوئل
در فنلاند کریسمس برای بسیاری از خانواده‌ها زمان آرامش، غذای خانگی و بودن کنار نزدیکان است. یکی از رسم‌های شناخته‌شده، سونای کریسمس در روز یا شب بیست‌وچهارم دسامبر است. در سفره می‌توان خوراک‌های پخته‌شده، ماهی، شیرینی زنجبیلی و فرنی برنج دید. شهر تورکو نیز با اعلام نمادین «صلح کریسمس» پیوند دارد.
لاپلند در شمال فنلاند در گردشگری با شخصیت بابانوئل شناخته می‌شود، اما کریسمس مردم فنلاند را نمی‌توان فقط با خانه بابانوئل توضیح داد. تزیینات یخی، شمع و دورهمی آرام، نمود دیگری از رابطه جشن با شب‌های طولانی زمستان است.
بریتانیا؛ کارت تبریک، کراکر و غذای کریسمس
در بریتانیا کارت تبریک، سرودهای فصلی و گردهمایی خانوادگی رایج‌اند. وسیله‌ای به نام «کریسمس کراکر» به صورت لوله کاغذی تزئین‌شده روی میز دیده می‌شود؛ دو نفر دو سر آن را می‌کشند و داخلش معمولاً کلاه کاغذی، نوشته طنز یا وسیله کوچکی قرار دارد. این رسم با کراکر خوراکی تفاوت دارد و بخش سرگرم‌کننده میز غذا است.
در بعضی خانواده‌ها بوقلمون بریان، پودینگ کریسمس و خوراک‌های محلی سرو می‌شود، اما همه چنین منویی ندارند. روز بیست‌وششم دسامبر با نام «باکسینگ دی» نیز در بریتانیا شناخته می‌شود. نام آن را نباید با بوکس ورزشی اشتباه گرفت.
ایتالیا؛ صحنه میلاد، ناپل و هدیه‌های بفانا
در ایتالیا ساخت «پرزپه» یا صحنه میلاد مسیح در خانه‌ها، کلیساها و میدان‌ها جایگاه مهمی دارد. در ناپل خیابان سن گرگوریو آرمنو با کارگاه‌های مجسمه‌سازی شخصیت‌های این صحنه شناخته می‌شود. گاهی شخصیت‌های معاصر نیز کنار چهره‌های سنتی قرار می‌گیرند و نشان می‌دهند یک هنر مذهبی چگونه به صنایع دستی و فرهنگ شهری راه یافته است.
در برخی خانواده‌ها شب بیست‌وچهارم دسامبر با غذا و مراسم کلیسایی همراه است. شخصیت فولکلوریک «لا بفانا» در شب پنجم به ششم ژانویه برای کودکان هدیه یا خوراکی می‌آورد؛ بنابراین رسم او به عید ظهور مربوط است، نه دقیقاً صبح کریسمس.
اسپانیا؛ سه پادشاه و رژه‌های پنجم ژانویه
در اسپانیا، علاوه بر کریسمس، روز ششم ژانویه یا جشن «سه پادشاه» برای بسیاری از کودکان اهمیت ویژه دارد. شامگاه پنجم ژانویه رژه‌های رنگارنگی برگزار می‌شود و شخصیت‌های سه پادشاه در خیابان‌ها حضور دارند. یکی از نمونه‌های قدیمی شناخته‌شده این رژه در شهر آلکوی برگزار می‌شود که سابقه برگزاری آن به سده نوزدهم برمی‌گردد.
هدیه‌ها ممکن است در ششم ژانویه باز شوند، هرچند عادت خانوادگی در سراسر کشور یکسان نیست. کیک حلقه‌ای «روسکون د ریس» با این مناسبت پیوند دارد. در تحلیل سنت اسپانیا باید میان روز میلاد مسیح، برنامه‌های شب سال نو و جشن سه پادشاه تفاوت گذاشت؛ این‌ها در یک فصل قرار می‌گیرند اما مناسبت‌های یکسان نیستند.
لهستان؛ شام ویگیلیا و جای خالی مهمان
در لهستان، شام شب بیست‌وچهارم دسامبر که «ویگیلیا» نام دارد، در بسیاری از خانه‌ها اهمیت مرکزی دارد. در روایت‌های شناخته‌شده، خانواده پس از دیده شدن نخستین ستاره دور سفره جمع می‌شوند و نان نازکی به نام «اوپواتک» را میان خود تقسیم می‌کنند. جای اضافه در برخی سفره‌ها نماد مهمان‌نوازی و یادآوری غایبان است.
نوع غذا از خانواده‌ای به خانواده دیگر تفاوت می‌کند؛ خوراک ماهی و غذاهای بدون گوشت قرمز در بعضی خانواده‌ها رایج‌اند. بهتر است تعداد مشخص غذا یا جزئیات یک رسم را قانونی ثابت برای تمام لهستان معرفی نکنیم.
مکزیک؛ لاس پوساداس و گردهمایی پیش از کریسمس
در بخش‌هایی از مکزیک، مراسم «لاس پوساداس» از شانزدهم تا بیست‌وچهارم دسامبر برگزار می‌شود. شرکت‌کنندگان در قالب یک نمایش نمادین، جست‌وجوی جای اقامت مریم و یوسف را بازسازی می‌کنند و گاهی از خانه‌ای به خانه دیگر می‌روند. در پایان، دعا، موسیقی، خوراکی محلی و جمع شدن کودکان و بزرگ‌ترها بخش مهم مراسم است.
پینیاتا، شیرینی و خوراک‌های منطقه‌ای نیز ممکن است در برنامه حضور داشته باشند. با این حال نباید همه شهرهای مکزیک را دارای جشن کاملاً یکسان تصور کرد. برخی خانواده‌ها مراسم مذهبی پررنگ‌تری دارند و بعضی بیشتر بر دیدار و غذا تمرکز می‌کنند.
آمریکا و کانادا؛ چراغانی و سنت‌های مهاجران
در ایالات متحده و کانادا، شکل جشن تا حد زیادی از ترکیب سنت‌های مهاجران اروپایی، آیین‌های مسیحی و فرهنگ مصرفی جدید ساخته شده است. تزئین نمای خانه، چراغ‌های رنگی، جوراب هدیه، کارت تبریک و دیدار خانوادگی از تصویرهای آشنای کریسمس هستند. در برخی جوامع، کلیسا و نیایش مهم‌ترین بخش برنامه است و در گروه‌هایی دیگر گردهمایی خانوادگی بیشتر دیده می‌شود.
برگزاری جشن در منطقه سردسیر با شهری معتدل یکسان نیست؛ حتی نوع غذای کریسمس میان خانواده‌های یک کشور تفاوت دارد. برای پیام تبریک نیز عبارت‌های مختلفی استفاده می‌شود و مجموعه جملات کوتاه تبریک کریسمس نمونه‌هایی از ادبیات تبریک را نشان می‌دهد.
فیلیپین؛ چراغ‌های پارول و مراسم سیمبانگ گابی
فیلیپین یکی از نمونه‌های برجسته ترکیب آیین مذهبی با هنر مردمی کریسمس است. «پارول» فانوسی تزئینی و معمولاً ستاره‌شکل است که به‌خصوص در دوره پیش از کریسمس در خانه‌ها و خیابان‌ها دیده می‌شود. شهر سن فرناندو در استان پامپانگا به ساخت فانوس‌های بزرگ و جشنواره چراغ‌ها مشهور است و نهادهای محلی این میراث را معرفی می‌کنند.
«سیمبانگ گابی» مجموعه مراسم مذهبی پیش از کریسمس است که در بسیاری از جوامع از شانزدهم تا بیست‌وچهارم دسامبر اجرا می‌شود. برخی آیین‌ها در سحرگاه و برخی به شکل مراسم شبانه برگزار می‌شوند. غذای خانوادگی شب کریسمس نیز با عنوان «نوچه‌بوئنا» شناخته می‌شود.
ژاپن؛ چراغانی شهری و مرغ سوخاری کریسمس
در ژاپن، برای بخش بزرگی از جامعه کریسمس بیشتر رویدادی فرهنگی و تجاری است تا تعطیلی مذهبی ملی. شهرها با چراغانی، ویترین و شیرینی‌های ویژه زمستانی حال‌وهوای جشن پیدا می‌کنند. یکی از رسوم مشهور و نسبتاً جدید، سفارش مرغ سوخاری برای شام کریسمس است که با کارزار تبلیغاتی دهه ۱۹۷۰ فراگیر شد.
شرکت برگزارکننده این کارزار آغاز برنامه سراسری را سال ۱۹۷۴ ثبت کرده است. پس این خوراک نه یک سنت باستانی ژاپنی، بلکه نمونه‌ای از شکل‌گیری عادت جدید بر اثر تبلیغات و پذیرش فرهنگی است. همه ژاپنی‌ها نیز این غذا را نمی‌خورند.
هند؛ کریسمس در میان جوامع مسیحی
در هند، مسیحیان در منطقه‌های مختلف کریسمس را با مراسم کلیسایی، سرود، غذا و دیدار خانواده گرامی می‌دارند. در ایالت‌هایی مانند گوا و کرالا ممکن است تزئین خانه‌ها و برنامه‌های مذهبی بسیار دیده شود. در عین حال، تنوع زبان، مذهب و فرهنگ محلی هند آن‌قدر زیاد است که نمی‌توان مراسم یک شهر را به تمام کشور تعمیم داد.
خوراک کریسمس نیز می‌تواند از شیرینی و کیک میوه‌ای تا غذاهای خاص منطقه تفاوت کند. برخی خانواده‌ها درخت می‌آرایند و برخی نمادهای دیگری انتخاب می‌کنند. حضور بازارها و چراغانی‌های شهری الزاماً نشان‌دهنده برگزاری مراسم مذهبی توسط همه مردم نیست.
اتیوپی؛ جشن گنّا در هفتم ژانویه
در اتیوپی، کریسمس با نام «گنّا» شناخته می‌شود و در تقویم رسمی این کشور هفتم ژانویه تعطیل عمومی است. برای بسیاری از پیروان کلیسای ارتدوکس اتیوپی، نیایش و حضور در مراسم دینی مهم‌تر از تزئینات تجاری و هدیه‌های گران است. رنگ و شیوه پوشش، نوع خوراک و شکل گردهمایی ممکن است میان منطقه‌ها فرق کند.
غذاهای سنتی مانند خورش‌های ادویه‌دار که با نان اینجرا خورده می‌شوند در برخی سفره‌ها حضور دارند. علت اختلاف تاریخ را باید در نظام تقویمی و سنت کلیسایی جست‌وجو کرد، نه اینکه تصور کنیم این کشور «دیرتر وارد سال نو» می‌شود.
بخش مهمی از تصویر کریسمس به درخت، حلقه‌های سبز، شمع‌ها و چیدمان اتاق مربوط است. مقاله ایده‌های تزیین و دکوراسیون ویژه کریسمس نمونه‌هایی از این آرایه‌ها را معرفی می‌کند که می‌توان متناسب با فضای خانه ساده‌تر اجرا کرد.
استرالیا و نیوزیلند؛ کریسمس در تابستان
در نیم‌کره جنوبی، بیست‌وپنجم دسامبر در فصل تابستان قرار می‌گیرد. به همین دلیل بسیاری از خانواده‌های استرالیا و نیوزیلند می‌توانند گردهمایی خود را در باغ، فضای باز یا کنار ساحل برگزار کنند. لباس سبک، غذای خنک، باربیکیو و فعالیت بیرونی در کنار درخت و چراغ‌های کریسمس دیده می‌شود؛ البته وضعیت هوا در همه شهرها یکسان نیست.
وجود آفتاب تابستانی نشان می‌دهد تصاویر برفی تبلیغات جهانی، نماینده همه تجربه‌های کریسمس نیستند. در این کشورها نیز بخشی از جامعه در مراسم مذهبی شرکت می‌کند و برخی بیشتر به تعطیلات و دیدار خانواده توجه دارند.
آیا غذاهای کریسمس در کشورهای مختلف شبیه هم‌اند؟
غذا شاید روشن‌ترین نشانه تفاوت منطقه‌ای باشد. در آلمان شیرینی‌های ادویه‌دار و نان اشتولن شناخته شده‌اند؛ در سوئد میز یول‌بورد تنوع غذا دارد؛ در فنلاند خوراک‌های فرپز و شیرینی زنجبیلی محبوب‌اند؛ در بریتانیا ممکن است پودینگ و بوقلمون دیده شود. در مکزیک و فیلیپین نیز غذاهای محلی در کنار مراسم خانوادگی قرار می‌گیرند.
هیچ «منوی استاندارد جهانی» برای کریسمس وجود ندارد. آنچه در یک کشور سنت اصلی شمرده می‌شود ممکن است در جایی دیگر ناشناخته باشد. تزیین شیرینی با شکل بابانوئل یک نمونه از سازگار کردن خوراک با فضای جشن است؛ در آموزش شیرینی بابانوئلی کریسمس شکل ظاهری خوراک بیشتر از دستور تاریخی آن اهمیت دارد.
هدیه، بابانوئل و دیگر شخصیت‌های هدیه‌رسان
بابانوئل مشهورترین چهره جهانی هدیه‌دادن شده، اما در سنت‌های مختلف تنها شخصیت این نقش نیست. در بخش‌هایی از آلمان «کریست‌کیند»، در سوئد «یول‌تومتن»، در ایتالیا «بفانا» و در اسپانیا سه پادشاه با هدایا پیوند دارند. گاهی هدیه‌ها شب بیست‌وچهارم، گاهی صبح بیست‌وپنجم و گاهی ششم ژانویه داده می‌شوند.
هدیه الزامی نیست و شیوه جشن نباید با ارزش مالی خرید سنجیده شود. بسیاری از خانواده‌ها بر دست‌ساز بودن هدیه یا حضور جمعی تأکید دارند. فرستادن پیام تبریک سال نو میلادی نیز می‌تواند یک رسم اجتماعی باشد، ولی زمان تبریک سال نو را باید از روز کریسمس جدا کرد تا متن و مناسبت با هم اشتباه نشوند.
چگونه سنت‌های کریسمس را با جشن‌های ایرانی مقایسه کنیم؟
یلدا، نوروز و کریسمس ریشه، تاریخ و معنای مذهبی یکسان ندارند؛ با این حال در بعضی جلوه‌های اجتماعی مانند دیدار خانواده، روشن کردن چراغ و تزیین سفره قابل مقایسه‌اند. چنین مقایسه‌ای به معنی یکسان بودن منشأ تاریخی این مناسبت‌ها نیست. گزارش جشن‌های زمستانی در کشورهای دیگر نیز نشان می‌دهد هر فرهنگ برای گذار فصل و گردهمایی آیین‌های خاص خود را دارد.
برای مقایسه منصفانه بهتر است سه سؤال بپرسیم: تاریخ دقیق مناسبت چیست؟ کدام رسم مذهبی و کدام فرهنگی است؟ آیا آن رفتار در سطح ملی رواج دارد یا فقط متعلق به یک منطقه است؟ همین سه پرسش از تکرار روایت‌های شگفت‌انگیز اما بی‌منبع جلوگیری می‌کند و احترام به تفاوت‌ها را افزایش می‌دهد.
جدول مقایسه چند رسم مشهور کریسمس
در جدول زیر نمونه‌های شاخص آمده است، نه برنامه ثابت همه شهروندان هر کشور. جزئیات هر رسم ممکن است در طول زمان تغییر کند و در یک خانواده به شکل دیگری اجرا شود.
| کشور یا منطقه | زمان شاخص | آیین یا ویژگی معروف |
|---|---|---|
| آلمان | هفته‌های آدونت و ۲۴ دسامبر | بازارهای کریسمس، تقویم آدونت و هدیه خانوادگی |
| سوئد | ۱۳ دسامبر و ۲۴ دسامبر | روز لوسیا و سفره یول‌بورد |
| اسپانیا | ۵ و ۶ ژانویه | رژه و هدیه‌های سه پادشاه |
| مکزیک | ۱۶ تا ۲۴ دسامبر | آیین لاس پوساداس و گردهمایی محلی |
| فیلیپین | دوره کریسمس در دسامبر | فانوس ستاره‌ای پارول و مراسم جمعی |
| ژاپن | ۲۴ و ۲۵ دسامبر | شام و هدیه با رسوم مدرن و غیرمذهبی |
| استرالیا | ۲۵ دسامبر، فصل تابستان | جشن‌های خانوادگی و گاهی دورهمی فضای باز |
| اتیوپی | ۷ ژانویه | جشن مذهبی گنّا در سنت ارتدوکس |
اشتباهات رایج در معرفی کریسمس جهان
مهم‌ترین خطا، یکی دانستن کریسمس با شب تحویل سال است. برای مثال، رژه سی‌ویکم دسامبر یا رسمی که در روز ششم ژانویه اجرا می‌شود، الزاماً مراسم روز کریسمس نیست. خطای دوم، تبدیل یک روایت محلی یا بازاریابی تازه به «رسم باستانی کل کشور» است. نمونه مرغ سوخاری ژاپن به‌خوبی نشان می‌دهد چگونه سنت‌های جدید شکل می‌گیرند.
اشتباه سوم، قضاوت درباره کل یک جامعه بر اساس تصاویر شبکه‌های اجتماعی است. ممکن است بخشی از مردم مناسبت را مذهبی برگزار کنند و گروهی دیگر اصلاً جشن نگیرند. روایت دقیق باید نام مکان، زمان و جامعه برگزارکننده را روشن کند.
پرسش‌های متداول درباره کریسمس در کشورهای مختلف
کریسمس در بیشتر کشورها چه روزی است؟
در بسیاری از کشورها روز ۲۵ دسامبر جشن گرفته می‌شود، اما شب ۲۴ دسامبر برای بعضی خانواده‌ها مهم‌تر است و برخی کلیساها آن را در تاریخ دیگری برگزار می‌کنند.
آیا کریسمس و آغاز سال نو میلادی یکی هستند؟
خیر. کریسمس یادبود میلاد مسیح است و آغاز سال نو در تقویم میلادی رایج اول ژانویه است. بسیاری از آداب شب سال نو به مناسبت دیگری تعلق دارند.
چرا در اتیوپی کریسمس هفتم ژانویه است؟
این تاریخ به تقویم مذهبی و سنت کلیسای ارتدوکس اتیوپی مربوط است؛ گنّا در هفتم ژانویه از تعطیلات رسمی این کشور به شمار می‌رود.
مهم‌ترین رسم کریسمس در آلمان چیست؟
بازارهای کریسمس، تقویم آدونت، تزیین درخت، شیرینی‌پزی و هدیه در شب ۲۴ دسامبر از سنت‌های شناخته‌شده‌اند؛ جزئیات میان منطقه‌ها متفاوت است.
چرا در ژاپن برای کریسمس مرغ سوخاری می‌خورند؟
این عادت به کارزار تبلیغاتی دهه ۱۹۷۰ و رواج یک رسم غذایی مدرن مربوط است، نه به یک آیین مذهبی یا سنت باستانی.
پارول در کریسمس فیلیپین چیست؟
پارول فانوس تزیینی، معمولاً ستاره‌شکل، است که در خانه‌ها و خیابان‌ها دیده می‌شود و در بعضی شهرها ساخت فانوس‌های بزرگ به جشنواره تبدیل شده است.
آیا کریسمس در استرالیا زمستانی است؟
خیر. دسامبر در استرالیا و نیوزیلند تابستان است و برخی خانواده‌ها جشن را در فضای باز یا کنار ساحل برگزار می‌کنند.
آیا در همه کشورها بابانوئل هدیه می‌آورد؟
خیر. کریست‌کیند، یول‌تومتن، بفانا و سه پادشاه از شخصیت‌های دیگر هدیه‌رسان در برخی فرهنگ‌ها هستند و حتی تاریخ هدیه‌دادن هم فرق می‌کند.
جمع‌بندی
آداب و رسوم جشن کریسمس در نقاط مختلف جهان نتیجه پیوند یک مناسبت مسیحی با تاریخ، اقلیم و سنت‌های محلی است. بازارهای نورانی آلمان، آواز لوسیا در سوئد، سونای فنلاند، صحنه میلاد در ایتالیا، رژه سه پادشاه اسپانیا، لاس پوساداس مکزیک و فانوس‌های فیلیپین هرکدام بخشی از این تنوع را نشان می‌دهند. در استرالیا نیز فصل تابستان تصویری متفاوت از جشن به وجود می‌آورد.
مهم‌ترین نکته هنگام مطالعه این سنت‌ها، دقت در تاریخ و دامنه رواج آن‌هاست. کریسمس با سال نو یکی نیست؛ برخی آیین‌ها متعلق به دوره آدونت یا ششم ژانویه‌اند. همچنین رسم یک شهر، یک جامعه مسیحی یا حتی یک شرکت تجاری را نمی‌توان به همه مردم یک کشور نسبت داد. غذا، موسیقی، هدیه و نور در مکان‌های مختلف معنا و جایگاه متفاوتی دارند.
جمع‌بندی تاپ ناز این است که شناخت کریسمس جهانی بیشتر از حفظ کردن فهرستی از رسوم عجیب، به درک تفاوت‌های واقعی نیاز دارد. با توجه به تقویم، جامعه برگزارکننده و زمینه فرهنگی می‌توان فهمید چرا یک جشن در جایی با برف و بازار و در جای دیگر با فانوس، غذای محلی یا دیدار خانوادگی شناخته می‌شود.
