خلاصه
- عوارض بلندمدت دیابت شامل آسیب به عروق خونی بزرگ و کوچک است که میتواند منجر به حمله قلبی و سکته مغزی و همچنین مشکلات کلیهها، چشمها، پاها و اعصاب شود.
- خبر خوب این است که میتوان خطر عوارض بلندمدت دیابت را کاهش داد.
- غربالگری منظم برای تشخیص زودهنگام مشکلات مرتبط با دیابت اهمیت دارد. همچنین مهم است که اندازه دور کمر، فشار خون، سطح گلوکز خون، HbA1c و کلسترول خود را در محدودههای توصیهشده نگه دارید.
- اگر دیابت دارید، بسیار مهم است که سیگار نکشید، زیرا سیگار احتمال بروز مشکلات سلامت را افزایش میدهد.
دیابت بیماریای است که در آن مقدار گلوکز (نوعی قند) در خون بیش از حد است. با گذشت زمان، بالا بودن سطح گلوکز خون میتواند به اندامهای بدن آسیب برساند. عوارض بلندمدت احتمالی شامل آسیب به عروق خونی بزرگ (ماکروواسکولار) و کوچک (میکروواسکولار) است که میتواند منجر به حمله قلبی، سکته مغزی و مشکلات کلیهها، چشمها، لثهها، پاها و اعصاب شود.
کاهش عوارض بلندمدت دیابت
خبر خوب این است که میتوانید با نگه داشتن فشار خون، گلوکز خون و سطح کلسترول در محدوده توصیهشده، خطر عوارض بلندمدت دیابت را کاهش دهید. همچنین داشتن وزن سالم، تغذیه سالم، کاهش مصرف الکل و سیگار نکشیدن به کاهش خطر شما کمک میکند.
معاینات و غربالگریهای منظم برای شناسایی زودهنگام هرگونه مشکل اهمیت دارند.
دیابت و تغذیه سالم
اگر دیابت دارید، مهم است که طیف گستردهای از غذاهای مغذی و سالم را در رژیم غذایی خود بگنجانید و از میانوعدههای حاوی غذاهای شیرین پرهیز کنید.
از انواع غذاها از هر گروه غذایی لذت ببرید – حتماً غذاهای سرشار از فیبر و کمچرب را در رژیم خود بگنجانید و مصرف نمک را کاهش دهید. مشورت با یک متخصص تغذیه میتواند برای بررسی برنامه غذایی فعلی شما و ارائه راهنمایی درباره انتخاب غذاها و میزان مصرف آنها مفید باشد.
مصرف الکل و دیابت
مصرف الکل را محدود کنید. اگر الکل مصرف میکنید، بیش از دو نوشیدنی استاندارد در روز مصرف نکنید. اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا در دوران شیردهی هستید، مصرف صفر الکل توصیه میشود.
دیابت و وزن سالم
اگر اضافهوزن دارید، حتی کاهش مقدار کمی از وزن، بهویژه در ناحیه شکم، به کاهش فشار خون، گلوکز خون و سطح کلسترول شما کمک میکند.
کاهش وزن میتواند دشوار باشد، بنابراین برای شروع، یک هدف کوتاهمدت و قابل دستیابی تعیین کنید. درباره غذایی که میخورید فکر کنید، اینکه آیا واقعاً به آن نیاز دارید، آیا انتخاب سالمی است و اندازه وعده غذایی را در نظر بگیرید. یک متخصص تغذیه معتبر و فعال میتواند به شما در تعیین یک برنامه غذایی واقعبینانه و پاسخ به پرسشهای مربوط به غذا کمک کند.
دیابت و ورزش
تا حد امکان فعال باشید. دستورالعملهای فعالیت بدنی استرالیا حداقل ۳۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در روز را توصیه میکنند و توصیه میشود مدت و شدت ورزش را بهتدریج افزایش دهید. برای کاهش وزن، حداقل ۶۰ دقیقه فعالیت در روز توصیه میشود.
اگر قادر به انجام فعالیتهای بدنی مانند پیادهروی، شنا یا کار با تجهیزات باشگاه نیستید، ورزشهای هوازی در آب، تمرینات روی صندلی یا تمرینات قدرتی و مقاومتی با وزنههای سبک را در نظر بگیرید.
اگر مطمئن نیستید ورزشی که قصد انجام آن را دارید برای شما مناسب است، با پزشک خود مشورت کنید. اگر بیماری خاصی دارید، ممکن است انجام برخی انواع فعالیت بدنی برای شما مناسب نباشد. فیزیولوژیست ورزشی یک متخصص سلامت است که میتواند به شما در تنظیم برنامه ورزشی متناسب با نیازها و تواناییهایتان کمک کند.
سیگار کشیدن و دیابت
سیگار کشیدن بزرگترین عامل خطر سبک زندگی بهصورت منفرد برای ایجاد عوارض دیابت است. سیگار کشیدن میتواند تمام مزایایی را که از کاهش وزن، تغذیه سالم و کنترل مناسب گلوکز خون و فشار خون به دست آوردهاید، خنثی کند.
سیگار کشیدن با افزایش ضربان قلب و فشار خون و باریکتر کردن عروق خونی کوچک، بر گردش خون تأثیر میگذارد. همچنین سیگار باعث چسبناک شدن سلولهای خونی و دیواره عروق و تجمع مواد چربی خطرناک میشود. این وضعیت میتواند منجر به حمله قلبی، سکته مغزی و سایر بیماریهای عروقی شود.
افراد مبتلا به دیابت که سیگار میکشند، در مقایسه با افراد مبتلا به دیابت که سیگار نمیکشند، سطح گلوکز خون بالاتری دارند و کنترل کمتری بر دیابت خود دارند.
بررسیهای منظم غربالگری دیابت
با انجام بررسیهای منظم موارد زیر میتوانید به شناسایی زودهنگام مشکلات کمک کنید:
- فشار خون
- سطح گلوکز خون، از جمله تست A1c
- کلسترول و تریگلیسرید
- عملکرد کلیه
- چشمها
- پاها
- دندانها و لثهها
بررسی فشار خون
هر بار که به پزشک مراجعه میکنید، فشار خون خود را بررسی کنید یا حداقل دو بار در سال این کار را انجام دهید. توصیه میشود فشار خون شما کمتر از ۱۳۰/۸۰ باشد. کنترل فشار خون برای کاهش خطر عوارض دیابت به اندازه کنترل گلوکز خون اهمیت دارد.
بررسی گلوکز خون
نگه داشتن سطح گلوکز خون در محدوده توصیهشده میتواند به کاهش خطر مشکلات سلامت مرتبط با دیابت در بلندمدت کمک کند. اگر درباره سطح توصیهشده گلوکز خون خود مطمئن نیستید، با پزشک یا مربی دیابت خود صحبت کنید.
پزشک یا مربی پرستاری دیابت ممکن است بسته به برنامه درمانی فردی شما توصیه کند سطح گلوکز خون خود را در خانه بررسی کنید. اندازهگیری منظم سطح گلوکز خون به شما اطلاعاتی درباره تأثیر دارو، غذا، ورزش، بیماری و استرس بر دیابت میدهد.
HbA1c معیاری برای اندازهگیری میزان گلوکزی است که طی یک دوره سهماهه به گلبولهای قرمز خون شما متصل شده است. این شاخص، اندازهگیری مستقیمی از خطر مشکلات سلامت مرتبط با دیابت در بلندمدت است.
توصیه میشود سطح HbA1c خود را حداقل سالی یک بار اندازهگیری کنید، اما ممکن است لازم باشد هر سه تا شش ماه بررسی شود. پایش HbA1c و گلوکز خون هر دو روشهای مهمی برای ارزیابی مدیریت دیابت هستند.
هدف HbA1c برای بیشتر افراد مبتلا به دیابت، حداکثر ۵۳ میلیمول بر مول یا ۷ درصد است. با این حال، محدودههای توصیهشده میتوانند بسته به فرد متفاوت باشند؛ برای مثال در کودکان، سالمندان ناتوان، زنان باردار یا بر اساس نوع دیابت و نحوه مدیریت آن.
آزمایشهای کلسترول و تریگلیسرید
حداقل سالی یک بار آزمایش کلسترول و تریگلیسرید انجام دهید. هدفگذاری برای کلسترول تام کمتر از ۴.۰ میلیمول بر لیتر و تریگلیسرید کمتر از ۲.۰ میلیمول بر لیتر است.
دلایل مختلفی برای بالا بودن کلسترول وجود دارد که سابقه خانوادگی و رژیم غذایی شما از جمله آنها هستند. مقدار زیاد چربی اشباع در رژیم غذایی میتواند کلسترول LDL (کلسترول بد) خون را افزایش دهد و باعث تجمع پلاک در عروق خونی شود.
غذاهای سرشار از چربیهای اشباع شامل محصولات لبنی پرچرب، گوشتهای چرب، شیرینیها، بیسکویتها، کیکها، خامه یا شیر نارگیل، روغن پالم و غذاهای چرب آماده هستند.
عوارض بلندمدت دیابت
شایعترین مشکلات سلامت مرتبط با دیابت در بلندمدت عبارتاند از:
- آسیب به عروق خونی بزرگ قلب، مغز و پاها (عوارض ماکروواسکولار)
- آسیب به عروق خونی کوچک که باعث مشکلاتی در چشمها، کلیهها، پاها و اعصاب میشود (عوارض میکروواسکولار).
سایر بخشهای بدن نیز میتوانند تحت تأثیر دیابت قرار بگیرند، از جمله دستگاه گوارش، پوست، اندامهای جنسی، دندانها و لثهها و سیستم ایمنی.
دیابت و بیماریهای قلبی عروقی
بیماری قلبی عروقی شامل بیماری عروق خونی، حمله قلبی و سکته مغزی است. این بیماری، علت اصلی مرگومیر در استرالیا است.
خطر بیماری قلبی عروقی در افراد مبتلا به دیابت بیشتر است؛ این افراد اغلب سطح کلسترول و فشار خون بالاتری دارند. سیگار کشیدن، داشتن سابقه خانوادگی بیماری قلبی عروقی و کمتحرکی نیز خطر شما را افزایش میدهند.
برای کاهش خطر و شناسایی زودهنگام مشکلات:
- فشار خون خود را حداقل هر شش ماه یک بار بررسی کنید، یا اگر فشار خون بالا دارید یا داروی کاهش فشار خون مصرف میکنید، این کار را بیشتر انجام دهید.
- HbA1c خود را حداقل سالی یک بار بررسی کنید، یا در صورت توصیه، هر سه تا شش ماه یک بار.
- کلسترول خود را حداقل سالی یک بار بررسی کنید. آزمایشهای تشخیصی بیشتری مانند نوار قلب (ECG) یا تست استرس ورزشی نیز ممکن است توسط پزشک توصیه شود.
چشمها و دیابت
مشکلات چشمی مرتبط با دیابت شامل موارد زیر هستند:
- رتینوپاتی – رتینوپاتی زمانی رخ میدهد که عروق خونی شبکیه آسیب ببینند و در نهایت بر بینایی تأثیر بگذارند. رتینوپاتی مراحل مختلفی دارد. در مراحل اولیه معمولاً هیچ علامتی وجود ندارد، بنابراین انجام معاینه کامل چشم برای دیابت برای تشخیص زودهنگام آن ضروری است. معاینات منظم چشم به شناسایی هرگونه تغییر کمک میکنند و امکان درمان زودهنگام را در صورت نیاز فراهم میکنند تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود.
- ادم ماکولا – ماکولا بخشی از شبکیه است و به شما کمک میکند اشیا را بهوضوح ببینید. هنگامی که عروق خونی شبکیه آسیب میبینند، ممکن است این ناحیه متورم شود و مایع در آن تجمع پیدا کند. این وضعیت میتواند باعث آسیب به ماکولا شود و بینایی ممکن است تار شود. درمان برای این مشکل وجود دارد. تشخیص زودهنگام اهمیت دارد.
- آب مروارید – عدسی چشم کدر میشود و میتواند باعث تاری یا اعوجاج دید یا حساسیت به خیرگی شود. افراد مبتلا به دیابت ممکن است در سن پایینتری نسبت به حالت معمول دچار آب مروارید شوند.
- گلوکوم – فشار مایع داخل چشم به سطحی بالاتر از حد سالم افزایش مییابد. این فشار میتواند به مرور زمان به چشم آسیب برساند. گلوکوم در افراد مبتلا و غیرمبتلا به دیابت رخ میدهد، اما در افراد مبتلا به دیابت شایعتر است.
اگرچه بیشتر افرادی که دچار آسیب چشمی هستند در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارند، برخی علائم ممکن است ایجاد شوند که نیازمند بررسی فوری هستند. اگر نورهای فلاشمانند، مگسپران، لکهها و نقاط یا از دست رفتن بخشی از میدان دید خود را مشاهده کردید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
معاینات منظم چشم
همه افراد مبتلا به دیابت باید هنگام تشخیص اولیه بیماری، یک معاینه حرفهای چشم توسط چشمپزشک یا اپتومتریست انجام دهند و پس از آن حداقل هر دو سال یک بار این غربالگری را تکرار کنند (کودکان معمولاً پنج سال پس از تشخیص یا از زمان بلوغ غربالگری را آغاز میکنند).
مهم است که به فردی که چشمهای شما را بررسی میکند اطلاع دهید که دیابت دارید. اگر رتینوپاتی یا ناهنجاری دیگری پیدا شود، آزمایشهای چشم باید هر سال یا با دفعات بیشتر، در صورت توصیه چشمپزشک، انجام شوند.
کلیهها و دیابت
افراد مبتلا به دیابت به دلیل تغییرات ایجادشده در عروق خونی کوچک کلیهها، در معرض خطر بیماری کلیوی (نفروپاتی) قرار دارند. بیماری کلیوی بدون درد است و تا زمانی که پیشرفته نشود، علائمی ایجاد نمیکند.
غربالگری بسیار مهم است. آسیب کلیه را میتوان با بررسی میکروآلبومین (مقادیر بسیار کم پروتئین) در ادرار، حداقل سالی یک بار، در مراحل اولیه تشخیص داد. پزشک همچنین عملکرد کلیه، از جمله نرخ تخمینی فیلتراسیون گلومرولی (e-GFR)، را با آزمایش خون بررسی خواهد کرد.
اگر مشکلات در مراحل اولیه شناسایی شوند، میتوان با درمان مناسب سرعت پیشرفت نفروپاتی را کاهش داد یا از آن پیشگیری کرد. داروهایی به نام مهارکنندههای ACE و آنتاگونیستهای گیرنده آنژیوتانسین به محافظت از کلیهها در برابر آسیب بیشتر کمک میکنند. این قرصها همچنین میتوانند برای درمان فشار خون بالا استفاده شوند.
اعصاب و دیابت
آسیب عصبی (نوروپاتی دیابتی) معمولاً در اثر بالا بودن سطح گلوکز خون ایجاد میشود، اگرچه آسیب عصبی مشابه میتواند در نتیجه موارد زیر نیز ایجاد شود:
- مصرف مقادیر زیاد الکل
- کمبود ویتامین B12 – مصرف طولانیمدت داروی دیابت متفورمین (بیش از سه تا پنج سال) میتواند خطر کمبود ویتامین B12 را افزایش دهد. پزشک ممکن است این مورد را بررسی کند.
آسیب میتواند به اعصاب حسی (احساس) و حرکتی (حرکت) پاها و ساق پا، بازوها، دستها، قفسه سینه و معده و همچنین اعصابی که فعالیت اندامهای بدن را کنترل میکنند، وارد شود.
برای کمک به پیشگیری از آسیب عصبی:
- سطح گلوکز خون خود را در محدوده هدف نگه دارید.
- اگر الکل مصرف میکنید، میزان آن را در محدوده توصیهشده نگه دارید.
- سیگار نکشید.
- درباره هرگونه مشکلی که در دستها، بازوها، پاها یا ساق پاها، معده، رودهها یا مثانه دارید، با پزشک خود صحبت کنید.
پاها و دیابت
پاهای فرد مبتلا به دیابت زمانی در معرض خطر آسیب قرار میگیرند که جریان خون در عروق خونی بزرگ و کوچک کاهش یابد. آسیب عصبی (نوروپاتی محیطی) اغلب ایجاد میشود و مشکلاتی در ساختار پا نیز ممکن است رخ دهد – برای مثال انگشتان چنگالی.
کاهش جریان خون و عملکرد عصبی میتواند روند بهبود را به تأخیر بیندازد، خطر عفونت را افزایش دهد، حس پاها را کاهش دهد و منجر به زخم پای دیابتی و مشکلات ساختاری پا شود.
با اقدامات زیر از پاهای خود مراقبت کنید:
- حداقل سالی یک بار به متخصص پا (پودیاتریست) مراجعه کنید. او با بررسی جریان خون و عملکرد اعصاب و بررسی تغییرات ساختار پا، سلامت پاهای شما را ارزیابی میکند.
- هر روز پاهای خود را بررسی کنید (اگر قادر به بررسی آنها نیستید، از شخص دیگری کمک بگیرید). به دنبال بریدگیها، تاولها، پینهها، میخچهها، قارچ پوستی (بهویژه بین انگشتان پا) و هرگونه تغییری که متوجه میشوید باشید. اگر مشکلات زودهنگام و بدون تأخیر درمان شوند، میتوانید به پیشگیری از بروز عوارض کمک کنید.
- از مرطوبکننده (مانند سوربولن) استفاده کنید، بهویژه اگر قسمتهایی از پوست پا و پاشنههای شما خشک، زبر یا ترکخورده هستند – این کار میتواند به سالم نگه داشتن پاهای شما کمک کند.
- با پوشیدن کفشهای راحت، حمایتکننده و مناسب از پاهای خود محافظت کنید.
پوست و دیابت
افراد مبتلا به دیابت ممکن است به دلیل آسیب به عروق خونی کوچک و اعصاب، دچار خشکی شدید پوست شوند. یک مشکل شایع در افراد مبتلا به دیابت، خشکی شدید پوست پاها است.
سایر بیماریهای پوستی مرتبط با دیابت نیز وجود دارند. بالا بودن سطح گلوکز خون در طول زمان میتواند بر سلامت پوست تأثیر بگذارد. پوست بهعنوان یک سد دفاعی برای محافظت از بدن در برابر عفونت عمل میکند، بنابراین مهم است که پوست تا حد امکان سالم نگه داشته شود. اگر پوست خشک شود، ممکن است ترک بخورد و احتمال بروز عفونت وجود داشته باشد.
برای کاهش خطر مشکلات پوستی:
- سطح گلوکز خون و HbA1c خود را در محدودههای توصیهشده نگه دارید تا خطر عفونتهای پوستی کاهش یابد.
- هنگام استفاده از پاککنندهها و حلالهای خانگی دستکش بپوشید.
- از حمام و دوش بسیار داغ خودداری کنید.
- پاهای خود را بیش از حد به وسایل گرمایشی نزدیک نکنید، بهخصوص اگر نوروپاتی محیطی دارید، زیرا ممکن است قادر به احساس شدت گرما نباشید.
- پس از حمام از کرم یا لوسیون برای پوست خود استفاده کنید، ترجیحاً محصولی که بدون عطر باشد. از صابونهای بدون رایحه یا جایگزینهای صابون استفاده کنید.
- اگر متوجه وجود یک مشکل پوستی شدید، به پزشک مراجعه کنید.
سلامت دهان و دیابت
افرادی که دیابت آنها بهخوبی کنترل نمیشود، بیشتر در معرض پوسیدگی دندان و عفونت لثه قرار دارند. دلیل آن این است که عروق خونی کوچک که مواد مورد نیاز دندانها و لثهها را تأمین میکنند، ممکن است آسیب ببینند. (عفونتهای دندانی و لثهای نیز میتوانند باعث افزایش سطح گلوکز خون شوند.)
مراقبت ضعیف از دهان میتواند باعث التهاب لثهها و شل شدن آنها در اطراف دندانها شود. همچنین این وضعیت ارتباط بسیار قوی با افزایش خطر بیماری قلبی دارد.
برای کاهش خطر مشکلات دندان و لثه:
- بهطور منظم (هر شش ماه) برای معاینه به دندانپزشک مراجعه کنید.
- حداقل دو بار در روز دندانهای خود را مسواک بزنید (معمولاً مسواک نرم توصیه میشود) و روزی یک بار نخ دندان بکشید.
- اگر دندان مصنوعی دارید، دندان مصنوعی و لثههای خود را با یک مسواک نرم تمیز کنید.
سلامت روان و دیابت
زندگی با دیابت نوع ۱ یا نوع ۲ و مدیریت آن میتواند منجر به استرس، اضطراب و افسردگی شود. این وضعیت میتواند بر سطح گلوکز خون و نحوه مدیریت کلی دیابت تأثیر بگذارد. با گذشت زمان، این شرایط میتواند بر سلامت شما تأثیر بگذارد.
اگر دورههایی از استرس، افسردگی یا اضطراب را تجربه میکنید، مهم است که با پزشک خود صحبت کنید. پزشک میتواند با ارائه یک برنامه سلامت روان دیابت، شما را به مشاور یا روانشناس ارجاع دهد.
دیابت و عفونتها
سیستم ایمنی بدن به پیشگیری و مبارزه با عفونت کمک میکند. بالا بودن سطح گلوکز خون باعث کاهش عملکرد گلبولهای سفید خون میشود که به مبارزه با عفونت کمک میکنند. این وضعیت انجام وظیفه سیستم ایمنی را دشوارتر میکند.
با اقدامات زیر از سیستم ایمنی خود حمایت کرده و خطر عفونت را کاهش دهید:
- سطح گلوکز خون خود را در محدوده توصیهشده نگه دارید.
- هر شب به اندازه کافی بخوابید.
- دستهای خود را بهطور منظم و در صورت نیاز بشویید.
- هر سال واکسن آنفلوانزا (فلو) دریافت کنید.
- درباره واکسن ذاتالریه از پزشک خود سؤال کنید، بهخصوص اگر بالای ۶۵ سال سن دارید.
- اگر فکر میکنید دچار عفونت شدهاید یا حالتان خوب نیست، به پزشک مراجعه کنید.
تیروئید و دیابت
افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ یا نوع ۲ بیشتر در معرض خطر بیماری تیروئید قرار دارند. این بیماری شامل پرکاری و کمکاری تیروئید است. اختلالات تیروئید میتوانند بر سلامت عمومی تأثیر بگذارند و ممکن است بر سطح گلوکز خون نیز اثر داشته باشند.
عملکرد تیروئید با آزمایش خون ارزیابی میشود. با پزشک خود صحبت کنید تا مشخص شود آیا عملکرد تیروئید شما بررسی شده است یا خیر.
عملکرد جنسی و دیابت
کاهش جریان خون و آسیب عصبی میتواند بر عملکرد جنسی تأثیر بگذارد. اختلال نعوظ (ناتوانی جنسی) در مردان، ناتوانی مداوم در ایجاد یا حفظ نعوظ کافی برای عملکرد جنسی رضایتبخش است. این مشکل در مردان در تمام سنین شایع است و در مردان مبتلا به دیابت شیوع بیشتری دارد.
اختلال نعوظ یک بیماری نیست، بلکه نشانهای از یک مشکل دیگر است – این مشکل میتواند جسمی، روانی یا ترکیبی از هر دو باشد. بیشتر موارد اختلال نعوظ منشأ جسمی دارند، مانند آسیب عصبی یا آسیب عروق خونی.
در زنان نیز اختلال عملکرد جنسی گزارش شده است، اگرچه تحقیقات در این زمینه محدود است. مشخص کردن اینکه این اختلال مستقیماً با تغییرات هورمونی مانند یائسگی مرتبط است یا با دیابت، دشوار است.
